Salzburg: romantisch maar voor wie wil ook hip

Salzburg, mijn ouders gingen er op huwelijksreis. Vijftig jaar na dato somt mijn romantisch aangelegde vader nog moeiteloos de hoogtepunten op: De Dom, het Festspielhaus, het geboortehuis van Mozart.

In de jaren zestig kwam daar 'The Sound of Music' bij. Amerikaanse toeristen komen in groten getale naar het stadje om de locaties te bezoeken waar Fraulein Maria de kinderen Von Trapp leerde zingen.

Maar er is anno 2014 hopelijk toch wel iets nieuws te beleven? Gids Sandor - hij draagt zijn blonde haar in een staartje op zijn rug - veert op als we op zoek blijken naar het hedendaagse Salzburg. Anderhalve dag zullen we de straten en pleinen van de stad verkennen: de vele knusse steegjes, de honderden jaren oude winkeltjes en koffiehuizen, de kerkhoven met graven van beroemde mensen, de markten en de rivier de Salzach.

Conclusie: in Salzburg is de traditie nooit ver weg. Het is nog steeds de stad waar chique operabezoekers in smoking en avondjurk het Festspielhaus bezoeken, waar de vakantieganger na een bezoek aan het geboortehuis van Mozart een Sachertorte eet. De inwoners dragen er zelfs hun traditionele kleren nog met flair. Maar de stad heeft ook hippe café's, restaurants en galeries. En klassieke muziek is er niet altijd duur en traditioneel.

Om de historie van Salzburg kun je niet heen, die dringt zich overal aan je op. Het benedictijnenklooster Sankt Peter is de oorsprong van het huidige Salzburg. Nadat het in 696 was gesticht, trok het andere kloosterordes aan. Salzburg ontwikkelde zich tot het Rome boven de Alpen. Door de winning van zout was de stad altijd rijk. Salzburg - de stad en het omliggende land - werd geregeerd door aartsbisschoppen tot Napoleon in 1803 de stad veroverde. Pas in 1815 werd Salzburg onderdeel van Oostenrijk-Hongarije.

De invloed van de rooms-katholieke kerk is voelbaar. Het oude stadscentrum, dat ligt ingeklemd tussen de Mönchsberg (Monnikenberg) en de Kapucinerberg, telt 46 kerken. Een groot deel van de grond is nog altijd in kerkelijke handen. Koperen lijnen in de straat geven de scheiding aan tussen kerkelijke- en gemeentelijke grond. Soms heeft de gemeente slechts een half metertje in het midden van de straat. Daar liggen dan de kabels en leidingen.

De aartsbisschoppen hebben de stad ook vormgegeven. Twee van de belangrijkste gebouwen, de Dom en het slot Mirabell, zijn rond 1600 gebouwd door aartsbisschop Wolf Dietrich von Raitenau. In de Dom en de aangrenzende Residenz waar hij woonde en werkte, speelde zijn officiële leven zich af. Slot Mirabell was bestemd voor de maîtresse en de vijftien kinderen van Wolf Dietrich. Daar verbleven ze uit het zicht als er bezoekers van buiten Salzburg kwamen. Een aartsbisschop mocht immers geen vrouw hebben, laat staan vijftien kinderen. Nu eten de Salzburgers tussen de middag hun lunch in de romantische tuinen van Mirabell. Muziekstudenten van het ernaast gelegen Mozarteum zorgen voor de muzikale omlijsting.

Eindelijk valt zijn naam: Mozart. Terwijl de aartsbisschoppen tekenden voor de bouwwerken van Salzburg, bepaalde Wolfgang Amadeus Mozart die andere atmosfeer: de muziek. Het in 1841 gestichte Mozarteum herbergt alle partituren en geschriften van de componist. Bijna altijd is een van zijn opera's in de stad te horen.

De Mozart Festspiele die sinds 1877 werden gehouden, waren het voorbeeld voor de Salzburger Festspiele, al bijna honderd jaar een van 's werelds beroemdste festivals van klassieke muziek. De grootste dirigenten, zangers en musici zijn eraan verbonden geweest. Inclusief de familie Von Trapp, zoals in 'The Sound of Music' is te zien. In de zomermaanden neemt het evenement de stad over. Dan bevolken sterren de terrassen, en logeren ze in Sacher, het duurste hotel van de stad. Het is een bepaald publiek dat zich de honderden euro's kostende kaartjes kan permitteren. Het publiek mag achter dranghekken toekijken hoe de rijken voorrijden in limousines en in de pauzes hun champagne drinken.

Maar er zijn alternatieven. Zoals het Oper im Berg Festival, een alternatief operahuis in een grot in de Mönchsberg, dat houtje-touwtje in elkaar is gezet door de charismatische intendant Ingo Kolonerics. Hij biedt gedurende een groot deel van het jaar jonge zangers en musici de kans om de ster van de avond te zijn. In operaregieën die eenvoudig te volgen zijn, omdat hij gelooft dat opera zo voor een veel groter publiek toegankelijk kan zijn, zelfs voor kinderen. Tijdens 'Die Zauberflöte' zitten die allemaal op de eerste rij keihard te lachen om de fratsen van de zangers. En waar maak je mee dat de dirigent uit de orkestbak springt om een van de zangrollen voor zijn rekening te nemen? De intendant zelf zorgt voor het licht en zingt een van de baspartijen.

Nu we de traditie verlaten, wordt het tijd de belangrijkste Salzburger van dit moment te introduceren. Dat is Dietrich Mateschitz, die het energydrankje Red Bull bedacht. Hij is steenrijk en geeft een groot deel van zijn geld uit in Salzburg, met name aan sport. FC Red Bull Salzburg is de voetbalkampioen van Oostenrijk, EC Red Bull Salzburg bereikte hetzelfde in ijshockey. In Hangar-7 - in een buitenwijk van de stad - is zijn collectie historische vliegtuigen en sportwagens te bezichtigen. Salzburgers spreken met respect over deze man die zich in de stad bescheiden gedraagt. In Salzburg bezit hij ook nog een trendy kroeg en een chic restaurant met goddelijk fingerfood, Carpe Diem. In dat restaurant landen we dan eindelijk in de 21ste eeuw: met loungemuziek, goede wijnen, minuscule gerechten en hippe Salzburgers in moderne outfits. Heel wat anders dan het Salzburg van vijftig jaar geleden. Maar romantisch is het er nog steeds.

Kunstschatten

In het DomQuartier zijn in een moeite door de imponerende woon- en werkvertrekken van de aartsbisschoppen, hun kunstverzameling (hoogtepunt is 'De oude vrouw' van Rembrandt), de Dom en de schatkamer van Sankt Peter te bewonderen.

Geen zin in een langdurig museumbezoek? Ga naar het Panorama Museum, het lievelingsmuseum van de Salzburgers. Op dit ronde schilderij van Johann Michael Sattler zie je het Salzburg uit 1829.

Klederdracht

Salzburgers dragen hun klederdracht nog steeds. De dirndljurken en lederhosen gaan niet alleen op bierfeesten aan. Met zo'n jurk kun je in Salzburg naar een feest, naar de opera, zelfs naar kantoor. Ze zijn er tegenwoordig in hippe, felle kleuren en de minivariant wordt gedragen door de jeugd, uitgevoerd in prachtige stoffen.

Eten, eten, eten

Neem niet de 'echte' Mozartkugel, maar de 'originele' Mozartkugel. Alleen verkrijgbaar bij patisserie Fürst, de afstammeling van Paul Fürst, die er in 1905 op de wereldtentoonstelling in Parijs een prijs mee won. Veel lekkerder dan de fabrieksvariant. En dan is er natuurlijk nog de Sachertorte, bij voorkeur te eten in Hotel Sacher. Vorstelijk gelegen aan de rivier, met een heerlijk terras onder de kastanjebomen. Alle beroemdheden die Salzburg aandoen, logeren in dit hotel. Aan de wand hangen hun foto's. Veel musici, maar ook Beatrix en Claus.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden