Naschrift

Salvatore 'Toto' Riina: Oppermachtige maffiabaas en bloeddorstige massamoordenaar

Beeld EPA

Salvatore Riina is 19 jaar en een ventje van 1.58 meter als hij zijn eerste moord pleegt. In Corleone, zijn geboortedorp tussen de zachte Siciliaanse heuvels, schiet hij een leeftijdsgenoot dood. Riina belandt voor de eerste keer in de gevangenis. Vijfenveertig jaar later, in 1993, verdwijnt hij voorgoed achter de tralies. 

De beruchte Salvatore Riina - kortweg Totò - heeft zich dan niets en niemand ontziend opgewerkt naar de toppositie: hij is il Capo dei capi, de Baas der bazen, van de Siciliaanse maffia. Onder zijn leiding wordt het mooie Mediterrane eiland bezaaid met lijken.

In 1958, wanneer Riina zijn eerste gevangenisstraf gedeeltelijk uit heeft gezeten, wordt hij in Corleone officieel lid van Cosa Nostra. De boerenzoon wordt het hulpje van lokale maffioos Luciano Leggio. Samen ruimen ze de baas van de maffia in Corleone uit de weg. Leggio neemt diens plaats in, Riina wordt zijn rechterhand. Lid van hun clan is ook Bernardo Provenzano - de man die Riina vele jaren later als baas der bazen zal opvolgen.

In die tijd zit het hoofdkwartier van Cosa Nostra in Palermo, vijftig kilometer van Corleone. Daar zitten de banken, de bedrijven, daar komt het geld binnen dat met afpersing en de drugshandel met Noord-Amerika wordt verdiend. Het zijn dan ook de Palermitaanse families die binnen Cosa Nostra de dienst uitmaken. Maar Leggio en Riina snakken naar macht en zijn bloeddorstig. Ze vallen tegenstanders in Palermo aan. In 1969 vermoorden ze vijf rivalen. Wanneer Leggio wordt gearresteerd, stoot Riina door naar de maffiatop en vormt begin jaren '70 samen met Stefano Bontande en Gaetano Badalamenti de leiding van Cosa Nostra.

'Het beest'

Riina blijft slachtoffers maken. Mensen die te lastig zijn, vermoordt hij met zijn eigen handen of laat hij vermoorden. De Siciliaanse kronkelige asfaltwegen en Palermitaanse stoepen kleuren bloedrood. Niet langer alleen mede-maffiosi, maar ook politiemannen en politici zijn het doelwit van Riina - die de bijnaam 'Het beest' krijgt. De gouverneur van Sicilië, Piersanti Mattarella - de broer van Sergio Mattarella, de huidige president van Italië - wordt in zijn auto neergeknald.

In 1981 is Riina inmiddels zo machtig en gevreesd dat hij de onbetwiste leider van de maffia wordt. En dan begint zijn zogenoemde 'strategie van de bloedbaden' pas goed: tegenstanders worden met tientallen tegelijk omgebracht. Maffiabazen, vakbondsmensen, rechters, politiemensen, journalisten, politici, artsen en priesters gaan eraan. Onder Riina's heerschappij is Cosa Nostra oppermachtig op het eiland en verdient bakken met geld aan de handel in heroïne en openbare aanbestedingen.

Salvatore 'Toto' Riina wordt door Carabinieri opgepakt in Palermo op 15 januari 1993. Beeld EPA

Door het buitensporige geweld groeit ook het verzet. Steeds meer maffiosi, die worden opgejaagd door steeds actievere aanklagers op Sicilië, gaan met justitie samenwerken. Ze onthullen hoe de geheimzinnige organisatie in elkaar zit en wat zich daarbinnen afspeelt. Riina's wraak is bijtend zuur: elf familieleden van de belangrijke spijtoptant Tommaso Buscetta worden prompt vermoord.

Oorlog aan de Italiaanse staat

Wanneer het Openbaar Ministerie in Palermo er begin jaren '90 in slaagt om een groep maffiabazen veroordeeld te krijgen, verklaart Riina openlijk de oorlog aan de Italiaanse staat. De rechterhand van premier Giulio Andreotti op Sicilië wordt doodgeschoten. En in mei 1992 maken bommen een einde aan de levens van de officieren van justitie Giovanni Falcone en Paolo Borsellino, hun acht lijfwachten en Falcone's echtgenote.

Op 15 januari 1993 wordt Totò Riina - die dan ruim twee decennia voortvluchtig is - gearresteerd. Waarschijnlijk is hij verraden door mede-maffiosi, of politici die het zat waren hem de hand boven het hoofd te houden.

Met de opsluiting van Riina neemt het moorden op Sicilië snel af. Cosa Nostra verzwakt. Zijn vrouw en vier kinderen gaan in Corleone wonen. Zijn zonen Giuseppe en Giovanni volgen het voetspoor van hun vader; de ene zit momenteel in de gevangenis voor moord en de andere heeft vastgezeten.

Salvatore Riina is op 16 november 1930 geboren in Corleone. Hij is 26 keer veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. Riina is op 17 november 2017 gestorven in een ziekenhuis in Parma.

Lees ook over de zoektocht naar de meest gezocht maffiabaas van het moment: Waar is de meest gezochte maffiabaas van Italië? 

Mei 1992: Aanklager Giovanni Falcone, zijn vrouw en drie politiemensen komen om bij een bomaanslag gepleegd door Salvatore Riina. Beeld AP
Oktober 1986: Giovanni Falcone (tweede van links) onder begeleiding van bodyguards die hem moeten beschermen tegen de maffialeden van Cosa Nostra. Beeld AFP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden