Salvador geeft ergste moordenaars uit oorlog vervroegd groot verlof

AMSTERDAM - In de Middenamerikaanse staat El Salvador is deze week een lijst bekend gemaakt van 223 militairen die zich tijdens de burgeroorlog schuldig hebben gemaakt aan ernstige schendingen van de mensenrechten.

Zij zullen bij ingang van het nieuwe jaar hun baan kwijt zijn in het kader van de 'zuivering van de strijdkrachten' die in het in januari ondertekende vredesverdrag is overeen gekomen.

Dat verdrag maakte een einde aan de burgeroorlog, die in 1980 begon en ongeveer zeventigduizend slachtoffers heeft gekost. Op de lijst van gezuiverde militairen staan 'grote' namen zoals die van minister van defensie generaal Rene Emilio Ponce en generaal Juan Orlando Zepeda. De lijst is inmiddels goedgekeurd door de Verenigde Naties. Secretaris-generaal Boetroes Boetroes Ghali zei eerder deze week dat de Salvadoraanse regering met de lijst voldoet aan de voorwaarden van het in januari ondertekende vredesverdrag. Van strafvervolging zal voorlopig echter geen sprake zijn in El Salvador. De algemene verwachting is dat het vrijuit laten gaan van de schuldigen de prijs zal zijn van deze vrede.

El Mozote

Rufina Amaya maakt het dan ook allemaal niet zo veel meer uit. In januari is het elf jaar geleden dat haar leven werd verwoest. Als een van de weinige overlevenden van het bloedbad bij El Mozote heeft ze haar verhaal kunnen vertellen aan de 'commissie van de waarheid' die door de Verenigde Naties werd ingesteld als onderdeel van het vredesakkoord. Taak van de commissie was om de ergste schendingen van de mensenrechten te onderzoeken. Rufina's verhaal is door de Salvadoraanse autoriteiten altijd domweg ontkend.

Maar inmiddels kunnen ook zij er niet meer omheen dat El Mozote wel heeft bestaan en dat er ongeveer duizend mensen moeten hebben gewoond. Het beruchte Atlacatl bataljon van het Salvadoraanse leger had drie dagen nodig om ze allemaal om te brengen. Rufina kon zich op tijd verbergen maar haar man en vier kinderen in de leeftijd van acht maanden tot negen jaar werden vermoord. Nadat ze het dorp in brand hadden gestoken hoorde Rufina een officier verzuchten: "He he, de oude mannen en vrouwen zijn dood" . Daarna waren de kinderen aan de beurt. Tussen de resten van de gebouwen in El Mozote, nu overwoekerd door planten, herinnert nu alleen een beeld van een man, vrouw en twee kinderen aan de slachtoffers.

Het Atlacatl bataljon, dat ook verantwoordelijk is voor de moord op de zes jezuiten die de Universiteit van Midden-Amerika leidden, moet op 8 december zijn ontbonden. Ook heeft president Cristiani plannen ingediend om het leger in te krimpen. Daarmee is iets later dan voorzien toch de weg vrij gekomen voor de ontwapening van de verzetsbeweging FMLN.

Woensdag was het zover bij het plaatsje El Paisnal. In een nostalgisch aandoende ceremonie leverden verzetsstrijders vijftig wapens in, vooral Kalasjnikow-geweren, onder toeziend oog van Igbal Riza, hoofd van de missie van de Verenigde Naties in El Salvador. Commandante Leonel Gonzalez verklaarde plechtig dat deze de komende dagen zullen worden gevolgd door duizenden andere geweren en tientallen raketwerpers.

Ook op veertien andere plaatsen in voormalig door het FMLN beheerst gebied vonden dergelijke ceremonies plaats. Op 15 december moet de ontwapening zijn voltooid.

De leiders van het FMLN hebben net als de VN hun instemming betuigd met het plan van president Cristiani om het leger in te krimpen en de ergste schenders van mensenrechten op non-actief te zetten. De militairen die op de lijst staan zijn uiteraard minder gelukkig met de huidige ontwikkelingen. Ponce en zijn vice-minister Zepada noemden de plannen vorige week een 'linkse samenzwering'. San Salvador gonsde daarop van de geruchten over een op handen zijn de coup.

Maar Washington, jarenlang steun en vooral financieel toeverlaat van het Salvadoraanse leger, liet duidelijk blijken dat de vredesplannen serieus moeten worden genomen. De koude oorlog is voorbij en VS hechten nu meer belang aan vrede dan aan de strijd tegen het communisme in het piepkleine Middenamerikaanse staatje.

Nietsvermoedende voorbijgangers konden onlangs ook getuige zijn van een treffend voorbeeld van de veranderde verhoudingen in El Salvador.

Etentje

De Amerikaanse onderminister voor Latijns-Amerika Bernard Aronson zat te dineren in een luxe restaurant met rebellenleider Joaquin Villalobos. Het etentje was een idee van Aronson en die kon er een grapje over maken. "We hebben miljarden uitgegeven om jullie buiten de deur te houden en nu nodigen we jullie nota bene uit" .

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden