interview

Salo Muller kreeg van de NS wat hij eiste: ‘Ik ben een pitbull’

‘Ik dacht: petje af voor Roger van Boxtel. Ik schoot vol, ja.’ Beeld Patrick Post

Salo Muller, oud-fysiotherapeut van Ajax, is wereldnieuws. Dankzij hem gaan de NS individuele schadevergoedingen betalen voor transport van joden tijdens de Tweede Wereldoorlog.

In het ruime appartement van oud-Ajax fysiotherapeut Salo Muller (82) in Amsterdam-Buitenveldert rinkelt sinds drie dagen voortdurend de telefoon. “De BBC zou vanochtend ook nog bellen”, vertelt Muller terwijl hij voorgaat naar zijn werkkamer, “maar dat neemt mijn vrouw wel even over”. 

Muller is wereldnieuws. Hij ontving de afgelopen dagen talloze appjes, honderden mails, praatte op de radio en verscheen op tv. Reden is dat zijn ruim twee jaar durende strijd met de Nederlandse Spoorwegen deze week een onverwachte uitkomst kreeg. 

De spoorwegen gaan individuele schadevergoedingen uitkeren aan slachtoffers van de Holocaust, vanwege de jodentransporten tijdens de Tweede Wereldoorlog, ruim 70 jaar geleden. Muller, die zijn eigen ouders in de oorlog verloor, is ‘ontzettend blij’ met deze uitkomst.

Hoe kijkt u terug op deze week?

“Een rollercoaster. Ik ben opgewonden, positief, ik slaap slecht. Een week geleden was die hectiek er nog niet. We waren uitgenodigd voor een gesprek bij de Nederlandse Spoorwegen, na een brief van mij en mijn advocate Liesbeth Zegveld. Ik was voor dat gesprek niet nerveus, dat ben ik nooit. Ik had wel gehoord dat ‘Nieuwsuur’ ervoor en erna mocht filmen. Toen kreeg ik het gevoel dat ze misschien geen ‘nee’ zouden zeggen. Maar Liesbeth Zegveld zei: zo optimistisch ben ik nog niet. Toen meldde de topman van de Nederlandse Spoorwegen Roger van Boxtel in dat gesprek inderdaad: we willen een individuele schadeloosstelling, op morele gronden. Want ik moet er niet aan denken om met jou in de rechtbank te staan. Ik dacht: petje af voor Van Boxtel. Ik schoot vol, ja.”

Dat gesprek was dinsdag, en toen?

“Het gesprek was om vier uur, ik zei nog voor de grap: dat komt slecht uit, dan zitten we in de spits, want we komen niet met de trein. Daar moesten ze wel om lachen. Ik was enorm opgetogen na dat gesprek, maar ik besefte de impact nog niet. Terug in de file, terwijl Ajax die avond speelde. We kwamen te laat thuis, de wedstrijd was al begonnen, had ik nog een beetje de pest in. Maar ik was erg blij met dat gesprek natuurlijk: mijn vrouw en mijn kinderen waren erg trots. Ik ging thuis televisie kijken. Toen zag ik dat ik 80 mailtjes had, 70 van onbekende mensen. Geweldig wat je gedaan hebt, allemaal van die strekking. Daarna belden allerlei journalisten en besefte ik pas: ik heb iets losgemaakt.”

In 2005 wordt u in Trouw zo geciteerd: ‘Ik heb altijd heel hard gewerkt om maar niet aan vroeger te hoeven denken’. Heeft de oorlog uw leven beheerst?

“Ik kom uit de oorlog. Ik was in Amsterdam, waar wij woonden, opgepakt, zes jaar oud, en naar de Hollandse Schouwburg gebracht en daar heb ik mijn ouders voor het laatst gezien. Zij waren eerder opgepakt die dag en ze stonden op het toneel. Ik rende naar mijn moeder toe. Toen kwamen er twee Duitse soldaten en een verpleegster en die namen me mee en brachten me naar de crèche aan de overkant. Vandaar ben ik ondergedoken op verschillende adressen. Na de oorlog kwam mijn tante, een zus van mijn moeder, me ophalen in Friesland, dat was een emotioneel weerzien. Ik was tien jaar en vroeg: papa en mama, waar zijn ze? Dat wist ze niet. Pas later hoorden we dat zij in Auschwitz waren vermoord. Ik woonde daarna bij mijn tante en oom in huis, daar mocht ik toen vader en moeder tegen zeggen. Onbewust heb je altijd het idee dat je lief moet zijn, dat je je best moet doen. Ik stotterde, had astma. Ik moest hard leren: ik was erg achter. Zo heb ik ook het idee opgevat: als ik nou maar hard blijf werken, dan ­vergeet ik mijn vader en moeder even. Hard werken als afleiding, dat heb ik eigenlijk mijn hele leven gedaan.”

Maar u bent het verleden niet vergeten, u schreef er eerder een boek over?

“Het verleden komt regelmatig terug: er komen verjaardagen voorbij, momenten dat je denkt: wat jammer dat ik mijn ouders niet even kan bellen. Mijn vrouw is ook oorlogswees, zij heeft haar hele familie verloren. Ik heb een boek geschreven over mijn oorlogservaringen. En later een roman, daar komt een gedeelte over een trein in voor. Ik dacht toen ook al: kan ik niet iets met die spoorwegen? Die hebben ruim 100.000 joodse mensen vervoerd en die moesten er ook nog voor betalen. Dat geld moet terug. Toen las ik twee jaar geleden over de Franse spoorwegen die geld hebben uitgekeerd.”

Toen bent u de strijd met NS aangegaan?

“Ja, begin 2016 heb ik aan de directie van de Nederlandse Spoorwegen geschreven dat er een individuele schadevergoeding moest komen. Hun antwoord was negatief: ze geven collectief geld aan oorlogsmonumenten en een krans op 4 mei, maar van individuele uitkeringen kan geen sprake zijn. Nou, ik ben een pitbull. Dus ik schrijf een tweede brief met uitvoeriger uitleg waarom ik het wil. Kreeg ik een algemeen briefje van de klantenservice. Dat was een fout van de NS, dat kan gebeuren, maar ik was wel kwaad. Ik was mijn laptop toch niet verloren in de trein? Toen dacht ik: ik moet Roger van Boxtel zelf bereiken. Hij is ex-commissaris van Ajax. Via Ajax kreeg ik zijn nummer.“

U heeft herhaaldelijk contact met hem gehad, maar pas nadat u begin dit jaar advocate Liesbeth Zegveld inschakelde en dreigde naar de rechter te gaan, heeft de NS toegeven. Hoe gaat het nu verder?

“Maandag leveren wij en de NS namen in voor een te vormen commissie. Die gaat bekijken om hoeveel mensen het gaat en bedragen vaststellen. In het voorjaar moet er uitgekeerd gaan worden. Ik eis dat het nu snel gaat.”

NS gaan kijken naar alle slachtoffers, ook roma en sinti

De commissie die gaat kijken hoe de NS kan overgaan tot schadevergoedingen van mensen die in de Tweede Wereldoorlog op transport zijn gezet, kijkt daarbij ook naar Roma en Sinti, meldt de NS. Volgens de NS-woordvoerder is de opdracht voor de nog te vormen commissie te kijken naar alle slachtoffers die op transport zijn gezet. “Dus niet alleen mensen van joodse komaf, maar alle overlevenden en directe familie van slachtoffers. Dat is dus inclusief Roma en Sinti.”

Lees ook:

NS gaan schadevergoedingen betalen wegens vervoer Joden naar kampen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden