Salman is alleen tussenpaus

In een eenvoudig graf werd de Saudische koning Abdullah gisteren begraven. Nog geen dag na zijn overlijden was zijn lichaam in een wit doodskleed naar een kerkhof in Riyadh gebracht.

Abdullahs opvolger, zijn halfbroer Salman staat in de startblokken. Midden-Oostendeskundige Paul Aarts van de Universiteit van Amsterdam verwacht een soepele machtsoverdracht. Want zo gaat het volgens hem al sinds de jaren zestig in Saudi-Arabië.

Interessant wordt het pas als het reservoir van broers binnen de Saud-dynastie - de erfopvolging gaat van broer op broer - is uitgeput. Dan zou er wel eens een flinke machtsstrijd kunnen uitbreken, en dat hoeft niet lang meer te duren. De nieuwe koning Salman is al bijna tachtig en niet helemaal fit. Hij heeft een beroerte gehad en er gaan geruchten dat hij dement zou zijn. Hoe dan ook wordt Salman vooral als 'tussenpaus' gezien.

Na hem is er nog één broer uit de dynastie over: Muqrin. Daarna is het de beurt aan de 'jongere generatie' prinsen, vijftigers en zestigers, om het stokje over te nemen. Koning Abdullah was nog niet begraven of de kersverse koning schoof al zijn favoriet, Mohammed bin Nayaf, naar voren als kroonprins.

Opvallend vindt Aarts: "Salman probeert op deze manier de macht van zijn tak van de familie te verstevigen, ten koste van de Abdullah-tak. Het is afwachten hoe dit valt in de brede koninklijke familie die uit veel meer takken bestaat, en waarbinnen je verschillende stromingen van rekkelijken en preciezen vindt."

Een machtsstrijd kan Saudi-Arabië op dit moment slecht gebruiken. Binnenlands schreeuwt de grote groep jongeren, van wie velen werkloos zijn, om hervormingen. De grootste dreiging komt echter van buiten. Zo kan Al-Qaida zich vanuit buurland Jemen in Saudi-Arabië gaan roeren, zegt Aarts. "Deze groep noemt zichzelf niet voor niets Al-Qaida op het Arabische schiereiland."

Verder is er angst voor infiltratie van IS vanuit Irak en Syrië. Die buitenlandse problemen zullen intern ook weer repercussies hebben, denkt Aarts. Zo steunen niet alle Saudi's de bombardementen die het land samen met de Verenigde Staten uitvoert tegen IS. Vooral bij het conservatieve deel van de bevolking bestaat sympathie voor IS. "Er is niet zozeer steun voor de onthoofdingen maar wel voor het gedachtengoed. Een groep conservatieven moet niets hebben van mensen die anders zijn. Je vindt ze onder geestelijken, zakenlui maar ook prinsen. Zij hebben in het verleden via Koeweit geld doorgesluisd naar IS. Daar had de vorige koning wel buikpijn van."

De overleden koning Abdullah heeft geprobeerd de macht van de meest conservatieve geestelijken in te perken. Zo verving hij de minister van religieuze zaken in december door een meer gematig- de geestelijke. Ook op andere cruciale posten plaatste hij gelijkgezinden.

Tijdens zijn regeerperiode heeft hij voorzichtig wat hervormingen doorgevoerd op het gebied van onderwijs en vrouwenrechten. Salman zal waarschijnlijk dat beleid voortzetten, zij het met hier en daar een accentverschil.

In het Westen bestaat het beeld dat Saudi-Arabië een absolute monarchie is, maar dat is niet het geval. Het parlement en de bevolking hebben niet veel in te brengen, maar in kleine kring aan de top heerst een echte consensuscultuur, weet Aarts: "Tientallen goed opgeleide technocratische mannen en enkele vrouwen helpen de koning bij het landsbestuur. Daaromheen is een tweede ring van prinsen die meepraat. Er wordt heel wat overlegd aan het Saudische hof."

undefined

Koning Salman heeft stabiliteit als prioriteit

Koning Salman bin Abdul-Aziz Al Saud begint niet zonder ervaring aan zijn taak als koning. Al in 1963 werd hij gouverneur van de hoofdstad Riyadh. De woestijnstad groeide onder zijn bewind, dat bijna een halve eeuw duurde, uit tot een bloeiende metropool. Sinds 2011 voert hij als minister van defensie het leger aan. Ook liep hij zich tijdens het ziekbed van zijn halfbroer alvast warm voor het koningschap.

De 79-jarige Salman lijkt wat behoedzamer dan zijn oudere halfbroer. Hij vindt dat er hervormd moet worden maar waarschuwt voor al te snelle veranderingen. De stabiliteit bewaren in zijn land ziet hij als prioriteit. "Democratie kunnen we niet hebben in Saudi-Arabië", zei hij in een interview in 2010 tegen Saudi-Arabiëkenner Karen Elliot House. Het zou volgens hem uitlopen op chaos omdat iedere stam een partij zou willen leveren. Salman staat bekend als een mediator tussen de verschillende facties van de zeer uitgebreide koninklijke familie.

undefined

Man van de kleine veranderingen

Een voorzichtige hervormer. Zo wordt koning Abdullah bin Abdul Aziz Al Saud vooral omschreven. Als kind verbleef hij lange periodes met zijn ouders in de woestijn. Later volgde hij een opleiding aan de prinsenschool in de hoofdstad Riyadh. Abdullah begon zijn carrière in de heilige stad Mekka waar hij in 1961 burgemeester werd.

Twintig jaar geleden nam hij de taken van de toenmalige koning, zijn halfbroer Fahd, over toen die getroffen werd door een herseninfarct. In 2005 mocht Abdullah zichzelf officieel koning noemen.

In de afgelopen tien jaar heeft Abdullah langzaam maar gestaag veranderingen doorgevoerd. Zo stond hij voorzichtige kritiek van journalisten op de regering toe. Ook probeerde hij de rechten voor vrouwen uit te breiden. Hij hintte dat ze meer moesten werken en gaf hen in 2011 kiesrecht op lokaal niveau. Maar autorijden mogen ze nog altijd niet.

De modernisering drong onder Abdullahs bewind niet door in de rechtspraak. Er vinden nog altijd publieke onthoofdingen plaats.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden