Salarisadministratie laat pas echt zien wat IS voorstelde

Het historische Palmyra nadat IS was vertrokken. Beeld AFP

Terrorisme-expert Bart Schuurman denkt dat de opgedoken administratie van IS niet alleen voor justitie een goudmijn is. “Wetenschappers kunnen daarna duiden wat IS werkelijk voor een organisatie was.”

De salarisadministratie van terreurbeweging IS ,die de Amerikaanse FBI heeft doorgespeeld aan de Nederlandse autoriteiten, is niet alleen van onschatbare waarde voor justitie in de vervolging van individuele jihadisten. Hij is ook voer voor wetenschappers die het fenomeen van IS willen doorgronden. Dat zegt terrorisme-expert Bart Schuurman van de Universiteit Leiden.

Dat IS in haar hoogtijdagen vooral wilde uitstralen dat ze met haar ‘kalifaat’ een heuse staat had gesticht, brengt na het verslaan van de terreurbeweging individuele strijders die willen terugkeren naar Europa in grote moeilijkheden. Inlichtingendiensten hebben de hand weten te leggen op uitgebreide salarisadministraties waarin alle ‘personeelsleden’ bij naam worden genoemd. Die bewijzen niet alleen de deelname aan IS, maar aan de hand van de hoogte van de uitgekeerde bedragen kan justitie ook vaststellen hoe groot de rol van de individuelen terugkeerders was.

Justitie bevestigde vanochtend het bestaan van de inbeslaggenomen administraties, na een publicatie hierover in het Algemeen Dagblad. Het OM heeft tot nu toe grote moeite met de vervolging van Nederlanders die in het verleden naar IS-gebied zijn gegaan, omdat er ter plekke weinig zicht is geweest op wat zij daar precies deden.

Veertig Nederlandse IS'ers, zowel mannen als vrouwen, zitten in gevangenkampen van de Koerden. Zo'n 135 zijn mogelijk nog ergens in het gebied. De enkeling die nu terugkeert probeert zijn rol in de strijd te verkleinen. Vaak zouden ze alleen aan humanitaire acties hebben meegedaan, waarbij ze geen wapen hebben aangeraakt.

In de keuken van IS

De salarislijsten, die de Amerikaanse FBI deelt met buitenlandse inlichtingendiensten, geven nu achteraf een kijkje in de keuken van IS. Daarop staan de namen van IS-leden in het Arabisch en het Engels. Er staan volgens justitie ook namen van Nederlandse jihadisten op. Enkelen zitten al vast in Nederlandse gevangenissen. Justitie onderzoekt nu hoe betrouwbaar de lijsten zijn en wat ze precies vertellen. Volgens een woordvoerder gaat het om betalingen van IS aan leden in de periode 2016 tot en met juni 2017.

Volgens Schuurman van de Universiteit Leiden hebben inlichtingendiensten tot nu toe vooral aandacht gehad voor de gebeurtenissen op het strijdtoneel, en het geweld dat daar werd gebruikt. “Maar de administratie zegt veel meer. Nu wordt er een tipje opgelicht van de organisatie, het ‘instituut’ IS. We kunnen nu lezen wie welke rol had, zelfmoordenaars hadden een andere beloning dan strijders of logistieke medewerkers. Maar IS zorgde ook voor huisvesting en overplaatsing. Die bron aan informatie laat pas echt zien wat IS voorstelde.”

Volgens Schuurman is de waarde van de administratie vergelijkbaar met die uit de Holocaust, hoewel de schaal totaal anders is. Bij het bestuderen van de lijsten werd de omvang van de organisatie van de jodenvervolging en het aantal slachtoffers pas duidelijk.

Maar eerst zal volgens hem justitie met de lijsten aan de gang gaan. “Het is op dit moment heel moeilijk terugkeerders te vervolgen, gewoon omdat we niet weten wat ze gedaan hebben. Ze komen er vanaf met zes jaar cel, maar misschien hebben ze de meest vreselijke dingen uitgevoerd.” De IS-administratie helpt enorm bij het vaststellen van de aard van de misdrijven. Daarmee ontstaan vonnissen op maat.

ISIS-files

Na de vervolging komen de lijsten volgens Schuurman online ter beschikking van de wetenschap. “In de Verenigde Staten heeft de George Washington-universiteit nu al een faculteit die zich bezighoudt met de bestudering van de zogenoemde ISIS-files. Deze documenten zullen op termijn ongetwijfeld worden toegevoegd, om zo IS beter te kunnen duiden.” Hetzelfde gebeurt volgens hem in Nederland waar het Wetenschappelijk Onderzoek en Documentatie (WODC) van het ministerie van justitie onlangs de opdracht heeft doen uitgaan voor de analyse van de documenten die zijn buitgemaakt bij de organisatie van Bin Laden.

Justitie in Nederland kreeg recent ook nog een rapport van de Nederlandse Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst MIVD, met informatie over de salarisstroken van IS. De dienst zou op basis van de buitgemaakte administratie verschillende Nederlandse jihadisten die gevangen zitten in Koerdisch gebied nader hebben verhoord. Justitie gaat de lijsten waarschijnlijk in meer rechtszaken gebruiken.

Lees ook:

IS-vrouw Amber: ‘Ik dacht dat het kalifaat een plek was waar moslims samenleven en samenkomen’

Amber uit Dordrecht en Hafida uit Delft wonen met hun kinderen in een Koerdisch kamp in Syrië. Ze hopen dat Nederland hen naar huis haalt. Ook al wacht er dan straf. ‘We hebben ons lang in IS-territorium bevonden, dus dat is logisch.’

Van Doetinchem naar het kalifaat: maar nu wil deze IS-strijder weer naar huis

Hij ging in 2014 naar Syrië ‘om te helpen’ en kwam bij IS terecht. Nu wacht hij in een Koerdische cel op terugkeer naar Nederland. Trouw sprak de kalifaatstrijder in de buurt van de Koerdische gevangenis waar hij vijftien maanden vastzit

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden