Sala is bang voor de toekomst

'Alle vogels leggen eieren. Is dat waar?' 'Ja', roepen de leerlingen van groep 8 enthousiast. Dan slaat de twijfel toe. Zijn er misschien toch vogels die géén eieren leggen? 'Zwaan!' zegt de een, 'struisvogel' roept een ander, 'duif', 'duivel'. Nog meer echte of vermeende vogelnamen worden met verve gelanceerd, tot Nabil het verlossende antwoord geeft: 'mannetjesvogel!'

,,Straks mogen jullie de bus in. Daar zijn een heleboel opdrachten, waar je veel van kunt leren. Niet leren dat twee maal twee vier is, maar leren waar je wijzer van wordt,'' legt Jacqueline Jongenburger uit aan groep 8 van de Goeman Borgesius-school. Jongenburger is identiteitsbegeleider van katholieke scholen in Amsterdam-Nieuw-West en bereidt de leerlingen voor op hun bezoek aan 'De Geweldig Express' -een felgekleurde trailer, geparkeerd aan het August Allebéplein. Het plein verwierf nationale bekendheid door de rellen die Marokkaanse jongeren daar in 1998 veroorzaakten; de buurt heette daarna een no go area te zijn.

De twaalf meter lange truck staat deze en vorige week steeds op een andere plaats in Amsterdam en Amstelveen, zodat zoveel mogelijk basisscholen er op bezoek kunnen. In de oplegger is een interactieve tentoonstelling ingericht, waar leerlingen uit de bovenbouw op speelse wijze met vragen worden geconfronteerd over zinloos geweld, ruzie, zondebokken, vooroordelen, maar ook over spijt hebben, verzoening en winnaars zonder verliezers. De Geweldig Express is een project van de Stichting Vredeseducatie en Samen-op-weg-jeugdwerk, in samenwerking met de provinciale en grootstedelijke bureaus voor jeugd- en jongerenwerk.

Hoewel het een kerkelijk initiatief betreft heeft vanwege het belang van het thema ook de openbare basisschool Goeman Borgesius ingetekend. In groep 8 bij meester Bob Schulten zit één jongetje van half-Nederlandse afkomst, de rest komt uit Turkse en Marokkaanse gezinnen.

Ter voorbereiding op hun bezoek aan de Express heeft hij met de leerlingen in de klas de uitnodigingsbrief gelezen. Vijf kinderen kregen de normale brief te lezen, terwijl de vijftien anderen de brief in spiegelschrift onder ogen kregen. Schulten: ,,Ik liet eerst een kind een stukje uit de normale brief voorlezen en vroeg vervolgens een ander uit de brief in spiegelschrift verder te lezen, en zo verder, om en om. De kinderen, die de brief niet bleken te kunnen lezen, reageerden eerst verbouwereerd -'wat overkomt me nou?'- maar na een paar keer werden ze een beetje pissig. Ze merkten zo aan den lijve hoe snel agressie kan worden opgewekt. In het groepsgesprek daarna vroeg ik wat er door hen heen ging. Voelde je je dommer, doordat je de brief niet kon lezen, of juist slimmer, doordat je hem wel kon lezen?''

Onderwerpen als geweld en vooroordelen zijn niet nieuw voor zijn leerlingen. ,,We praten veel over waarden en normen.'' Ook de terroristische aanvallen in Amerika heeft Schulten in zijn klas besproken. ,,De reacties vielen mee. Alle kinderen waren het erover eens dat je met geweld niets oplost. Vrijdag 14 september hebben we ook, zonder enig probleem, met de hele school drie minuten stilte in acht genomen.''

Een van de vragen op de tentoonstelling in de Express luidt: Vechten moet verboden worden. A. Goed idee. B. Verbieden helpt toch niet. Sala en Nabil, die samen aan de opdrachten werken, zijn het over het antwoord niet eens. 'Goed idee' vult Nabil in. 'Verbieden helpt toch niet', kruist Sala aan, ,,want er zijn nog steeds terroristen in deze wereld''. De ramp in Amerika blijkt hem fatalistisch te stemmen. Want wanneer hij mag kiezen waar hij het meest bang voor is: de scheiding van zijn ouders, vrienden verliezen, buitenlanders, de toekomst, oorlog, de dood, mensen die roepen dat Nederland te vol is of pestkoppen, streept hij 'de toekomst' aan, ,,omdat die andere dingen die genoemd worden, zoals misschien een oorlog, allemaal in de toekomst kunnen gebeuren''. Toch is hij niet bang voor aanslagen in Nederland. ,,Zo'n kleine landje zullen ze niet aanvallen'', denkt Sala. Hij reageert oprecht verbaasd op de vraag of er op straat door autochtone Nederlanders nu anders naar hem gekeken wordt. ,,Nee, maar er wonen hier ook alleen Turken en Marokkanen.''

Je speelt een computerspel waarbij je voetgangers dood moet rijden. A. Je vindt dat grof. B. Je vindt dat geen probleem, luidt vraag 18. Nabil heeft zijn potlood al bij A. in de aanslag, totdat Sala de ingeving krijgt dat het best B. kan zijn, ,,want het is toch maar een computerspel, het is niet echt''.

Sommige teksten op de tentoonstelling zijn voor de leerlingen moeilijk te bevatten, ,,omdat ze nogal lang zijn'', meent Schulten. ,,Sommige van mijn leerlingen zijn best begaafd, maar omdat ze thuis altijd Turks of Marokkaans spreken, laat hun taalvaardigheid te wensen over.'' Hij ziet de koppen al rollen, als straks de Cito-toets wordt afgenomen. ,,Het oordeel van de leraar telt niet meer mee, de uitslag van de toets is voortaan doorslaggevend.'' Hij vreest daardoor veel van zijn leerlingen naar een lager onderwijsniveau te zien vertrekken dan waartoe hij hen in staat acht.

Aan opdracht 30 komen Sala en Nabil niet meer toe. Of ze dit raadsel hadden kunnen oplossen, is overigens zeer de vraag, want volgens de begeleiders van de Express lukt dat bijna niemand.

Een vader en zijn zoon rijden met de auto tegen een boom. De vader overleeft het ongeluk niet. De zoon is zwaargewond. Met een ambulance wordt hij naar het ziekenhuis gebracht. Maar de chirurg wil de jongen niet opereren. 'Dat is mijn zoon, dat doe ik niet', zegt de chirurg. Ra, ra, hoe kan dit? Serdar staat lang na te denken, maar komt er niet uit: 'die vader is toch dood?', zegt hij verbaasd. Achter 'de chirurg is...', vult hij uiteindelijk maar vreemd in. Dat de chirurg wel eens de moeder van de jongen zou kunnen zijn, komt vandaag bij niemand op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden