Saiga-antilope dreigt zonder enig rumoer uit te sterven

De Russische biologe Anna Loesjtsjekina is door het Wereld Natuur Fonds (WNF) onderscheiden met de Gouden Ark vanwege haar grote verdiensten voor de natuurbescherming. Zij zet zich in voor de bedreigde bewoners van de steppen en halfdroge woestijnen van Eurazië, zoals de saiga-antilope.

Hans Schmit

ZEIST - Hoewel het dier tot de antilopen behoort, is hij niet direct moeders mooiste. De saiga-antilope heeft een grote plompe kop en een fikse bultneus.

Handig in de zomer, zo'n neus, om bij 40 graden bij het grazen op de steppe het stof uit je longen te houden. En handig ook in de winter, om bij min 40 de lucht wat op te warmen voor hij in je longen komt.

Minder handig is zo'n neus wanneer de soort in zijn voortbestaan wordt bedreigd. Zijn uiterlijk maakt de saiga minder 'aaibaar' dan reuzenpanda en berggorilla, die eenzelfde bedreigd bestaan leiden, maar kunnen rekenen op sympathie en steun van een groot publiek.

Dat ligt anders bij de saiga. Dit intrigrerende nomadische dier, als geen ander aangepast aan de onvoorspelbare, ruige leefomstandigheden van de steppen en halfwoestijnen van Eurazië, dreigt zonder noemenswaardige aandacht van de aarde te verdwijnen.

,,Het is een van de vele vergeten soorten: dieren die met uitsterven worden bedreigd en vrijwel onbekend zijn'', zegt drs. Fred Baerselman, coördinator van het Large Herbivore Initiative, een project van het internationale WNF voor het behoud van grote grazers en het herstel van hun rol in ecosystemen. ,,Anna Loesjtsjekina vecht al 30 jaar voor het voortbestaan van de ecosystemen van de steppe en de grote beesten die daarin horen. Vorig jaar is zij erin geslaagd regeringsleiders, internationale natuurbeschermingsorganisaties en lokale bevolkingsgroepen bij elkaar te krijgen voor een reddingsplan voor de saiga. Dat behelst onder meer betere controle op stroperij, patrouilles rond beschermde gebieden, fokprogramma's en samenwerking met de plaatselijke bevolking. De saiga staat nu ook op de rode lijst.''

Ooit, vertelt Anna Loesjtsjekina, die sinds 1972 bij het Instituut voor ecologie en evolutie van de Russische Academie voor wetenschappen werkt, liepen er miljoenen saiga's over de Eurazische steppen. Er zijn fossielen gevonden in Engeland en in Alaska. Het dier is altijd commercieel gebruikt: voor het vlees, de huid en de horens van de mannen die in China als medicijn en liefdesdrank worden verkocht.

Na de Eerste Wereldoorlog stond de saiga op uitsterven, maar dankzij een jachtverbod in de Sovjet-Unie kon het dier (dat zich snel kan vermeerderen) zich herstellen tot een populatie tussen de twee en drie miljoen dieren. Hoewel in de tweede helft van de vorige eeuw de saiga als een natuurlijke hulpbron werd gezien en mocht worden bejaagd, was het toezicht in de Sovjet-Unie zodanig dat de soort niet in gevaar kwam.

Dat veranderde dramatisch na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, begin jaren negentig. Het beheers- en reguleringssysteem stortte ineen en de maffia richtte zich op de stroperij van met name mannelijke dieren. Twee paar horens leverden honderd dollar op. De verhouding tussen mannen en vrouwen raakte zo verstoord, dat de reproductie bijna stilviel. Door het wegvallen van veestapels door de instabiliteit rond de Kaspische Zee en de oorlog in Tsjetsjenië werden de saiga's in toenemende mate gestroopt voor voedsel. Anna Loesjtsjekina kan dat de hongerende bevolking niet kwalijk nemen, maar heeft geen goed woord over voor de criminelen die voor de handel stropen.

Inmiddels is de totale populatie ingestort tot minder dan 100000, wellicht zelfs minder dan 50000. Het zal grote inspanning vergen om de saiga tot in lengte van dagen over de steppen te laten zwerven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden