Saakasjvili was recept voor ramp

Waarom heeft het Westen Saakasjvili nooit de wacht aangezegd? Deze politieke brokkenmaker en avonturier heeft Zuid-Ossetië en Abchazië voorgoed verspeeld, ten koste van vele slachtoffers.

Het pleit was allang beslecht in Zuid-Ossetië en Abchazië. Dat wist ook de president van Georgië, Michael Saakasjvili. Het Westen had niet mee moeten gaan in zijn avontuur.

Sinds Zuid-Ossetië en Abchazië zich na bloedige gevechten hebben afgescheiden van Georgië, begin jaren negentig, heb ik veel bezoeken aan de regio gebracht. Oude herinneringen komen deze dagen weer boven. Zoals een bezoek aan de ’minister van buitenlandse zaken’ van Zuid-Ossetië in Tschinvali, in het voorjaar van 1997.

Het was op een zondagmiddag en ik waagde de gok, in de hoop dat hij op zijn kantoortje (ministerie) aanwezig zou zijn. Hij was er niet, maar een bediende die de deur opende zei dat hij de minister wel even zou halen en liet me wachten in diens werkkamer. Ik had de tijd om wat om me heen te kijken en het viel me op dat er een enorme foto van iemand op zijn bureau prijkte. Toen ik om het bureau heen liep om te zien wie het was, bleek het een foto van Radovan Karadzic te zijn.

Even later kwam de minister binnen en ik vroeg hem vanwaar die verering voor Karadzic. „Wij zijn broeders in het eeuwige verbond van slavisch-orthodoxe christenen”, zei hij. Om vervolgens een rijtje voorname (Russische) broeders op te lepelen, waaronder de toenmalige Russische premier Viktor Tsjernomirdin.

De volgende dag bracht ik een bezoek aan de commandant van de GOS-vredesmacht in Zuid-Ossetië. De GOS (Gemeenschap van Onafhankelijke Staten) bestaat uit voormalige lidstaten van de Sovjet Unie en is een instrument van de Russische Federatie. De Russische commandant maakte mij impliciet duidelijk, dat Rusland de baas was in Zuid-Ossetië en Abchazië.

VN en OVSE waren ook betrokken, maar slechts als monitors en adviseurs op het gebied van mensenrechten en conflictoplossing. Braaf, maar zonder macht. Bij elke gevechtsuitbarsting, een regelmatig terugkerend verschijnsel, met name in Abchazië, waren het de Russen die orde op zaken stelden, steeds ten voordele van de Ossetiërs en Abchaziërs.

Ondertussen werden de banden met Rusland al maar aangehaald. De grote meerderheid van de inwoners van beide gebieden hebben nu een Russisch paspoort. De grenzen met Rusland zijn vrijwel weggevallen. En allen hebben recht op bescherming door de Russische overheid. Kortom, in feite is al jaren het pleit beslecht. Beide gebieden staan onder Russische curatele en de bevolking heeft dit geaccepteerd, want het is de enige manier om als afgescheiden provincie te overleven. Je moet een machtige beschermheer hebben.

Er zijn parallellen met Kosovo te trekken. De Albanese bevolking daar heeft zich eind jaren tachtig informeel afgescheiden van Servië door ’ondergronds’ te gaan: de Albanese Kosovaren stapten uit de Servische instituties en richten eigen organen op. Tien jaar later, in 1999, greep de Navo in om aan de etnische zuiveringen van het Servische leger een eind te maken.

Kosovo kwam onder protectie van de VN te staan, met als belangrijkste onderaannemers Navo en EU. Meer dan genoeg rugdekking om zich in 2008 formeel onafhankelijk te verklaren van Servië. Servië kan hoog of laag springen – verstandig genoeg heeft het besloten laag te springen - de kans dat het Kosovo ooit nog terug krijgt is vrijwel uitgesloten.

Hetzelfde geldt voor Georgië. Zuid-Ossetië en Abchazië zijn allang verloren gegaan. In feite had Georgië twee opties om met dit verlies om te gaan. De eerste optie was langs vreedzame weg werken aan betere relaties met de afgescheiden gebieden, zonder tot erkenning over te gaan. In de ijdele hoop dat op een goede dag, nog verborgen in de toekomst, de eenwording toch weer enigszins hersteld zou worden.

Die weg is wel geëxploreerd, maar president Saakasjvili had er geen geduld voor. Hij koos voor de tweede optie. Keer op keer heeft hij zijn eigen volk beloofd de afscheidingen ongedaan te maken, zo nodig met geweld. Saakasjvili heeft de afgelopen dagen geprobeerd het onderste uit de kan te halen en vervolgens het lid op de neus gekregen.

Na de Russische afstraffing heeft de Georgische president niet alleen zijn kroonjuwelen (de terugkeer van Zuid-Ossetië en Abchazië) voorgoed verspeeld, maar ook zijn eigen presidentsschap in de waagschaal gesteld. Hij is de grote verliezer van het politieke drama dat zich dezer dagen in de Kaukasus voltrok. Het humanitaire drama is voor de duizenden slachtoffers van het conflict.

Rusland heeft gereageerd met veel machtsvertoon en met de intentie om Georgië voor lange tijd aan banden te leggen. Premier Poetin, bijgestaan door president Medvedev, dicteerde het gevecht en bepaalde wanneer het genoeg was. Wee Georgië!

En het Westen, de bondgenoten van Georgië? Ze blaffen. Maar bijten niet. Ik vraag me af, waarom ze het zover hebben laten komen. Terwijl ze wisten dat Saakasjvili een avonturier is, een politieke brokkenmaker; niet alleen voor de Georgiërs, maar ook voor zijn bondgenoten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden