's Winters passabel: de ijsspoorweg

De eerste spoorweg in ons land kwam gereed in 1839, tussen Haarlem en Amsterdam. Zo staat het tenminste in de geschiedenisboekjes. Maar klopt dat wel?

In 1634 publiceerde Cornelis Pijnacker een kaart van de provincie Drenthe. Op die kaart is het veengebied ten oosten van Emmen aangegeven, met daarop ingetekend de wegen die het mogelijk maakten dwars door die uitgestrekte venen Roswinkel en Ter Apel te bereiken. Zo staat op die kaart de Suijtbargerdijck richting de Runde met de aantekening: 'somers passabel'. Met andere woorden alleen in relatief droge tijden was het mogelijk gebruik te maken van deze weg. Diezelfde aantekening staat ook bij de Lage Weerdingerdijck richting Roswinkel.

Maar daartussen staat ook een weg van Weerdinge naar Roswinkel met de naam: 'Den Spoorwegh, 's winters passabel!' In de volksmond: De ijsspoorweg.

Wat is hier aan de hand? Boeren hadden dwars door het veen twee greppels gegraven. Evenwijdig aan elkaar op een zodanige afstand van elkaar dat boerenwagens met hun wielen precies in die greppels pasten. In de zomer had dat geen enkele functie omdat de wagens dan zouden wegzakken in het moeras. Maar in de winter, als het water in die greppels stevig bevroor, was er een voldoende stevige ondergrond om ook relatief zware karrenvrachten te kunnen vervoeren. Vandaar de naam: ijsspoorweg.

Vanaf wanneer die ijsspoorweg heeft gefunctioneerd is niet precies te achterhalen. Maar de kaart van Pijnacker bewijst dat deze spoorweg in elk geval al in 1634 bestond, en toen kennelijk ook al zo bekend was dat het tot een vermelding op deze kaart kwam.

Met de afgraving van de venen is het oorspronkelijke tracé verloren gegaan. Maar in Weerdinge is nog altijd een straat met de naam IJsspoorweg te vinden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden