’s Avonds een Marialied

Word toch katholiek, riep Eduard Kimman onlangs tegen secretaris Plaisier van de PKN. Wat weerhoudt protestantse elftalspelers Just van Es en Matthias Smalbrugge? „Als ik die prelaten zie, dan krijg ik daar associaties bij van Noord-Korea.”

Protestanten kunnen net zo goed terugkeren naar de Moederkerk, zei Eduard Kimman, eerder secretaris van de bisschoppenconferentie, in een debat met secretaris van de PKN, Arjan Plaisier. Calvijn heeft immers zijn zin gekregen. Wat houdt de protestantse predikanten Van Es en Smalbrugge tegen om rooms-katholiek te worden?

Matthias Smalbrugge, predikant te Aerdenhout, vindt het wat opportunistisch van Kimman, om zijn uitspraken over het protestantisme te doen nu hij niet meer in functie is. „Aardige afleidingsmanoeuvre ook, na de missers van de Heilige Vader.''

Dat de rk kerk besloten heeft zich niet meer in te zetten voor de oecumene met de protestantse kerken is erg verstandig, meent Smalbrugge. „Hoe overleeft het christendom, daar gaat het om.”

Just van Es, predikant van de PKN-kerk te Wassenaar, is op het moment dat we hem deze vraag voorleggen zijn koffer aan het pakken om, zoals elk jaar, met vijftien gemeenteleden een paar dagen naar het trappistenklooster in Zundert te gaan. Wat heeft een klooster dat zijn kerk niet heeft? Van Es: „Stilte. Gewijde stilte. Wij schuiven aan bij monniken die hun hele leven aan die stilte wijden en wij mogen daar wat van meemaken. In Zundert voel ik me thuis.”

Waarom niet meteen maar katholiek worden? Van Es: „Als we daar zijn, ervaren we dat we één zijn, wij als protestanten voelen ons opgenomen, geaccepteerd. De verschillen zijn dan geen kwestie meer. Het zijn achterhoedegevechten van de organisatie. Eigenlijk zijn we al één.''

Wat hem tegenhoudt, is de organisatie van de rk kerk, en dan vooral de hiërarchie. En de claim de enige ware kerk te zijn. „In wezen is dat tragisch: de rk kerk heeft veel te bieden, maar door de manier waarop ze het aanbiedt, kunnen ze het niet bieden. Altijd maar de eerste en de beste willen zijn. Dat werkt niet, heb ik van Jezus geleerd. Het overtuigt mij niet en het inspireert mij niet.”

Dat Matthias Smalbrugge protestants blijft, is niet „bij gebrek aan beter. Dat vind ik een zwaktebod.”

„Het aantrekkelijke van de PKN is dat we een mooi evenwicht kunnen vinden tussen het subjectieve en het objectieve, tussen zelf denken en de Schrift als uitgangspunt. Waarbij de Schrift een grote bloementuin is, gezaaid door Onze Lieve Heer.” In die bloementuin wandelt ook de gemeente. Smalbrugge: „Dat is het verschil. Als een priester in zijn eentje een eucharistieviering houdt, heeft hij zijn kazuifel aan. Hij is dan de kerk. Ik ben, als ik alleen de Bijbel lees, niet de kerk, draag dan geen toga. Bij ons is daar de gemeente voor nodig, verzameld rond de Schrift.”

De andere reden dat Smalbrugge zich verbonden voelt met het protestantisme is de flexibiliteit ervan. Protestantse kerken kunnen zich makkelijker aanpassen aan de veranderingen in de cultuur. „Al is dat onze kracht en onze zwakte. Er zijn geen met goddelijk gezag beklede voorschriften dat het in IJsland hetzelfde moet gaan als in China of Argentinië. De verhouding tot de cultuur is bij ons protestanten anders.”

Van Es heeft vooral moeite met de „spastische manier waarop de rk kerk omgaat met het vrouwelijke. Niet alleen met vrouwen, maar ook met het vrouwelijke in God.”

Hoe zit dat dan in het mannenklooster in Zundert? „Daar heb ik er geen last van. Weet je wat ik er zo ontroerend vind? ’s Avonds zingen ze een prachtig Marialied. Het licht gaat dan uit, er is een lamp gericht op een Mariabeeld en in het donker zingen de monniken dan dat lied.”

Als protestant vindt Van Es het wonderlijk dat katholieke gelovigen niet hard protesteren tegen de geringe rol van vrouwen in de hiërarchie, tegen pauselijke uitspraken over homo’s. „Ja, ik begrijp dat dit een laag is van argumenten en organisatie en dat, wanneer je in de spirituele laag gaat zitten, je er minder last van hebt. Maar het kan schadelijk zijn als die lagen teveel uit elkaar lopen, als je een grote beweging moet maken om van de ene naar de andere laag te gaan. Ik ben directeur van Icco geweest en weet uit die ervaring hoe belangrijk het is dat je organisatie een spiegel is van je idealen, dat je daar in ieder geval naar streeft. Ik zie veel moois in de rk traditie, maar moet om de hiërarchie heen kijken om dat te zien. Als ik die prelaten zie staan, dan krijg ik daar associaties bij, van, nou ja, bij wijze van spreken Noord-Korea. Ik vind het eng.”

En dat terwijl al die prelaten gekleed zijn in lange, vrouwelijke gewaden, in de kleuren paars en rood, soms zelfs roze. En neem de term Moederkerk. Allemaal stevige vrouwelijke elementen, toch?

Van Es: „Misschien moet je het met meer humor zien. Je kunt ook zeggen: zolang er tegenstrijdigheden zijn, is er nog ruimte en beweging.''

Dat beeld van de Moederkerk is wel een obstakel voor toenadering, vindt Van Es. „Je gaat als volwassene niet bij je moeder wonen. Maar belangrijker nog is: de rk kerk is wel de moeder van de protestanten maar ook zelf een dochter naast andere kinderen uit de vroege kerk, zoals de nestorianen, de Keltische christenen, de oosters-orthodoxen. We zijn een grote veelkleurige familie.”

Smalbrugge hoort niet bij die protestanten die zeggen dat ze wel katholiek zouden willen worden als de rk kerk bijvoorbeeld vrouwen zou wijden, of andere veranderingen zou doorvoeren. Maar dat er gegronde reden is voor samenwerking, daarvan is hij wel overtuigd. „Het is de hoogste tijd dat we de knikkertjes bij elkaar leggen, gezien de marginale positie die het christendom hier gaat innemen. Als je nog een antwoord wilt geven in deze cultuur, dan moet je dat als christenheid doen, niet als kerk x of kerk y.”

Maar dan moet niet de PKN door de moederkerk, de rk kerk, worden overgenomen. Smalbrugge: „Ik denk aan een fusie. Maar dan moet wel eerst de rk kerk even bij ons langs om wat suggesties op te doen. Want ik zie haar teruggaan naar Trente, naar 400 jaar geleden.”

Smalbrugge wordt niet zomaar katholiek. Tenzij de PKN en de rk kerk samen opgaan in een grote christelijke kerk. „Dat kan alleen als er meeropbrengst is. Anders moet je het niet doen. Ik bekijk dat nuchter. Dat beeld van Plaisier, van samen als gezellen verder wandelen, nee. Zakelijk.”

Het moet meer opleveren, anders blijft hij gewoon protestants.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden