Ruziemakende wereldleiders even verenigd bij herdenking

Mandela's vriendschap met omstreden staatshoofden was uiteindelijk voor iedereen acceptabel

NIELS POSTHUMUS

JOHANNESBURG - Het is te hopen dat de organisatie van de Mandela-herdenking in Soweto goed heeft nagedacht over de stoelschikking. Want de dood van Nelson Mandela brengt vandaag in het FNB-voetbalstadion ten zuidwesten van Johannesburg wereldleiders bijeen die elkaar normaal gesproken nauwelijks kunnen luchten of zien.

De Amerikaanse president Barack Obama is er, maar ook de communistische Cubaanse leider Raul Castro. De Zimbabwaanse president Robert Mugabe ontmoet er mogelijk de Britse oud-premier Blair, door Mugabe ooit uitgemaakt voor "kleine jongen" en "leugenaar". En koning Willem-Alexander zit waarschijnlijk liever niet naast de Surinaamse president Desi Bouterse.

De bonte verzameling van zeker zeventig wereldleiders die vandaag de herdenking bijwonen getuigt van de brede loyaliteit van de overleden Mandela. Hij was loyaal aan het ANC, loyaal aan Zuid-Afrika, loyaal aan wie het ANC steunde in de strijd tegen apartheid én loyaal aan wereldleiders die geld en investeringen naar Zuid-Afrika brachten zodra Mandela zelf president werd.

Mandela was in sociaal opzicht flexibel. Hij vond dat vriendschap met de één vriendschap met een ander niet hoefde uit te sluiten. En hij wenste geen inmenging in zijn keuzes. Toen de Amerikaans oud-president Clinton Mandela in de jaren negentig aansprak op diens vriendschap met Fidel Castro, zou Mandela slechts hebben geantwoord dat die relatie Clinton "niets aanging".

Deze flexibiliteit leverde Mandela ook kritiek op. Critici schamperden dat hij met werkelijk iedere gulle gever op de foto wilde: de linkse leider als knuffelbeer van het kapitalisme. Maar de houding van Mandela was ongetwijfeld ook principieel. Zijn loyaliteit aan in Westerse ogen dubieuze figuren als Castro en de in 2011 overleden Kadafi, kan ook worden gezien als een terechtwijzing aan het adres van dat Westen.

De VS hadden Mandela immers nog tot 2008 op de officiële Terrorist Watch List staan. En in Groot-Brittannië omschreef de toenmalige premier Thatcher het ANC van Mandela in 1987, slechts drie jaar voor diens vrijlating, nog als een "typisch terroristische organisatie".

Toch stond Mandela niet kritiekloos tegenover zijn vrienden. Robert Mugabe kreeg wel degelijk af en toe een sneer nadat hij zijn land Zimbabwe in een economische en gewelddadige crisis had gestort.

President Clinton daarentegen kon na diens seksschandaal met stagiaire Monica Lewinsky juist wel weer op steun van Mandela rekenen. "Oude vrienden laten elkaar niet in de steek", zou Mandela hebben gezegd. Het zou het begrip van Clinton voor Mandela's loyaliteit aan Fidel Castro danig hebben vergroot.

Bijzonder aan Mandela's haast tegenstrijdige vriendschappen was vooral dat nagenoeg iedereen die uiteindelijk leek te accepteren. Maar hoe kon het ook anders? Mandela was de verpersoonlijking van het begrip verzoening. Er bij hem op aandringen bepaalde vrienden uit zijn leven te weren, zou precies tegengesteld zijn aan de bijna universele bewondering voor de door hem uitgedragen waarden.

Het is daarom uitgesloten dat Mandela's ANC morgen gehoor geeft aan de oproep van de Nederlandse PVV om president Bouterse bij zijn bezoek aan de Mandela-herdenking in Zuid-Afrika te arresteren. Nederland heeft een arrestatiebevel uitstaan tegen de Surinaamse president. Als Mandela nog had geleefd, had hij - in navolging van zijn opmerking over Castro tegen Clinton - nu ongetwijfeld tegen de PVV gezegd: bemoei je met je eigen zaken.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden