Ruzie milieubeweging en Wereldbank laait weer op Pronk is vóór bouwstuwdam in Nepal

AMSTERDAM - Het ziet er naar uit dat de Wereldbank binnenkort een lening van 175 miljoen dollar geeft aan de overheid van Nepal om de bouw van een grote stuwdam in dat zeer arme land te helpen financieren.

Terwijl nog slechts enkele maanden geleden de Wereldbank beloofde een kritische houding te zullen aannemen tegenover de aanleg van dergelijke stuwdammen. Inconsequent? Ja, zeggen Nepalese en Nederlandse milieu-organisaties, die een fiasco in de Himalaya vrezen. Nee, zegt Eveline Herfkens, de Nederlandse vertegenwoordiger bij de Wereldbank, die die vrees niet deelt.

“Het is zo'n typisch Wereldbank-project-oude-stijl”, zegt Irene Bloemink van Milieudefensie. “Een aantal technici gaan kijken, slaan aan het rekenen en oordelen dat de aanleg van zo'n dam technisch mogelijk is. Dan gaat de boel draaien en is er niemand die het proces kan stoppen. De vraag of de Nepalese bevolking wel behoefte heeft aan zo'n dam, speelt nauwelijks een rol.”

“Het is helemaal geen zaak van technici alleen,” zegt Eveline Herfkens in Washington. ,We praten hier bij de Wereldbank al anderhalf jaar over het project. Er zijn duizenden pagina's over volgeschreven,”

Bloemink en Herfkens, ze zijn het bepaald oneens over het plan om in het oostelijk deel van Nepal een stuwdam te bouwen in de Arun, een rivier die in China ontspringt. De 155 meter lange en 68 meter hoge dam, die een kunstmatig meer van vijftig hectare zal 'scheppen', moet een grote rol gaan spelen in de stroomvoorziening van het twintig miljoen inwoners tellende Nepal, dat volgens de Wereldbank het op drie na armste land in de wereld is.

Uiteindelijk moet de dam 402 megawatt stroom leveren; voor Nederlandse begrippen een kleinigheid (een grote electriciteitscentrale levert hier al gauw vijf- of zeshonderd megawatt), maar voor Nepalese begrippen een kolossale hoeveelheid. De dam kost, volgens de ramingen althans, iets meer dan een miljard dollar. Japanse en Duitse investeerders betalen daarvan een belangrijk deel. De Nepal Electricity Authority legt 290 miljoen dollar in, de Wereldbank besluit binnenkort over een lening van 175 miljoen dollar.

Bloeminks verzet tegen de dam is vooral gebaseerd op de bezwaren van Nepalese (milieu-)organisaties. Volgens deze organisaties is de lokale bevolking onvoldoende gekend in de plannen en mankeert er van alles aan de studies die zijn uitgevoerd. De organisaties hebben de Wereldbank formeel gevraagd om een zogeheten inspection panel te installeren die het project nog eens kritisch op zijn merites moet beoordelen. De Wereldbank heeft onlangs besloten dat omstreden projecten aan zo'n second opinion kunnen worden onderworpen. De Nepalese organisaties zijn de eerste die zich op dat besluit beroepen.

Bloemink somt een serie bezwaren op: “De bouw van de dam betekent dat Nepal sterk afhankelijk wordt van één enkele centrale. Dat maakt het land erg kwetsbaar. De kwetsbaarheid wordt nog vergroot omdat aardverschuivingen niet ongewoon zijn in het gebied. Ook kan zware ijsgang de dam bedreigen. Onduidelijk is bovendien welke plannen China heeft met de Arun. Als China ook dammen gaat bouwen, ontstaat een nieuwe situatie. De Wereldbank zou het geld beter kunnen stoppen in kleinschalige waterkrachtprojecten.”

Bloemink ziet meer nadelen: “De elektriciteit zal erg duur zijn, voor velen onbetaalbaar. De overheid verwacht geld te verdienen door stroom aan India te verkopen. Maar daarover zijn nog geen harde afspraken gemaakt.”

De lokale bevolking hoeft, denkt Bloemink, ook weinig heil te verwachten van de dam. De mensen die gedwongen moeten verhuizen (hun aantal is overigens niet zo groot) krijgen compensatie. Maar aan geld hebben deze mensen niet veel; grond is veel belangrijker.

Zij vreest ook dat de hoge uitgaven voor de dam die Nepal zelf moet bijdragen, zullen leiden tot bezuinigingen op uitgaven die ten goede zouden komen aan de armen in het land. “De dam levert geen bijdrage aan de bestrijding van de armoede. Terwijl dat toch een voornaam doel is van de Wereldbank.”

Herfkens in de VS reageert wat korzelig op de stroom bezwaren uit Amsterdam. “Ik begrijp niet waar al die verhalen vandaan komen. Er is veel aandacht aan dit project besteed, er is veel onderzocht, er is veel over gedebatteerd, er is veel beschreven. Die duizenden pagina's zijn openbaar. Macro-economisch ziet het plan er goed uit. Nepal kan voorzien worden van een betrouwbare energiebron.”

En die aardbevingen dan? Herfkens: “Experts hebben daarnaar gekeken. Ik ben zelf geen geoloog. Als zij zeggen dat het verantwoord is, dan ga ik daar op af. Zij achtten het risico acceptabel.” Dat de dam duur is - de bijdrage van 290 miljoen dollar die Nepal moet leveren staat gelijk aan vijftig procent van het totale overheidsbudget - erkent Herfkens. “Met dat soort projecten is altijd veel geld gemoeid. Zo'n percentage is niet uitzonderlijk.”

Als er bij de Wereldbank gestemd gaat worden over de steun aan het project, zal Herfkens hoogstwaarschijnlijk vóór stemmen. Alleen de uitslag van de Nepalese verkiezingen, die op 13 november worden gehouden, kan een 'ja' nog verhinderen. Herfkens: “De dam speelt een belangrijke rol bij die verkiezingen. Als het Nepalese volk in meerderheid op partijen stemt die tegen de dam zijn, is dat voor mij een belangrijk gegeven.”

Een massale tegenstem ligt volgens Herfkens echter niet voor de hand. Alleen de communistische partij heeft zich anti-dam verklaard, aldus Herfkens, die er op wijst dat ook de Nederlandse regering achter de steun van de Wereldbank staat.

Een woordvoerder van minister Pronk bevestigt dat. Dat een Nederlandse commissie zich kritisch heeft uitgelaten over het officiële milieurapport dat over de dam werd uitgebracht - de commissie bespeurde nogal wat omissies op milieugebied -, erkent hij. “Maar als geheel beoordelen wij het project positief.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden