Rutte wil God in het privédomein

God hoort niet achter de voordeur. Dat leidt alleen maar tot ellende en radicalisme.

In Trouw van afgelopen zaterdag zet VVD-leider Mark Rutte zijn ideeën uiteen over religie en politiek. Hieruit blijkt dat hij een meelevend christen is. Dat is echter nog geen garantie voor een goed begrip van andere religies. Zo zegt hij dat de VVD „het probleem van immigratie en integratie wil oplossen vanuit een liberale overtuiging. Wat voor geloof je hebt, is iets van jou achter de voordeur. Zolang je je aan de regels van de rechtsstaat houdt, ga ik daar niet over”. Rutte staat hiermee in een lange traditie van liberalen, die God achter de voordeur willen opsluiten. Het probleem is alleen dat dit niet lukt. En dat is goed, want God hoort niet achter de voordeur.

Sinds het tweede gedeelte van de twintigste eeuw is het onder westerse intellectuelen en politici bon ton geworden om religie tot het privédomein te veroordelen. Op die manier mag elke individuele mens zijn of haar God in alle vrijheid aanbidden. Tegelijkertijd voorkomt het slot op de deur dat God als een duveltje uit een doosje het publieke domein inschiet. Trots haalt men hier de fameuze scheiding tussen kerk en staat bij. Maar dezelfde grondwet die deze scheiding regelt, regelt ook dat gelovigen in Nederland vrij zijn hun geloof in het publieke domein te beleven en te vieren. Rutte verwart de scheiding tussen kerk en staat met de verhouding tussen geloof en politiek. Geloof hoort invloed te hebben op de politieke besluitvorming en het is voor een democratie zelfs een teken van sterkte als die daarvoor een platform biedt.

Dit geldt ook voor de publieke ruimte. Gelovigen uiten hun geloof door in processies te lopen, op bedevaart te gaan, kerkklokken te luiden, en ook van de minaret af op te roepen tot gebed: ’te jengelen’, zoals Rutte fijntjes uitdrukt. Religie hoort in het openbaar, en dat is voor een liberaal misschien een bron van ergernis, maar weinig aan te verbieden.

Er is een nog een reden waarom die lastige God maar niet achter de voordeur wil blijven. Die reden heet inspiratie. Gelovigen – om het even van welk geloof – willen in hun hele leven hun religie uitstralen en beleven. Zonder geloof kan een mens slecht functioneren, zo zal een gelovig geïnspireerd individu onze minister-president kunnen nazeggen. Of dat nu om de Bergrede gaat of om de plicht tot aalmoes geven. Met de geïnspireerde gelovige dringt de God waar hij in gelooft het publieke domein binnen. Ook dat mag Rutte misschien vervelend vinden, hij kan het niet verbieden.

Rutte weet niet goed de weg in de wereld van het religieuze. Dat blijkt ook uit zijn nogal naïeve pleidooi voor een onbemiddelde relatie tussen de gelovige en God. Rutte zegt in het interview: „Het mooie van het protestantse geloof is dat de dominee misschien wel helpt met het begrijpen van de Bijbel maar hij is geen afscherming is tussen jou en God, zoals de imam in de islam”. De beschuldiging van een bemiddelde relatie tussen mens en God is altijd door protestanten gericht geweest aan het adres van katholieken, die de priester nodig hebben in sacrament en liturgie. De imam of de dominee hebben volstrekt niet die bemiddelende positie die de priester heeft. Daar slaat Rutte de plank mis. Daar komt nog iets bij: die onbemiddelde relatie tussen gelovige en God lijkt wel iets moois voor de moderne mens, maar het bevat tevens de kiem in zich van religieus radicalisme.

Het fundamentalisme ontstond in de negentiende eeuw onder protestanten in Amerika. Zij claimden het goddelijk woord direct en zonder leergezag of uitleg te kunnen afleiden uit de Bijbel. Daarmee werden geloofsgemeenschap, religieuze leiders en zelfs de geloofstraditie op het tweede plan gesteld. De Bijbel lezende gelovige werd tevens overtuigd van een absolute onwrikbare waarheid die voor alle tijden identiek was en voor alle terreinen van het leven de antwoorden bood, inclusief de natuurwetenschappen. Het moslimfundamentalisme heeft een aantal eigen elementen, maar gemeenschappelijk is nu juist het terzijde schuiven van de talrijke pluriforme traditionele verklaringen van de Koran ten gunste van snelle, eendimensionale waarheden, die niet via imams maar per internet verspreid worden. De onbemiddelde relatie tussen de gelovige en God levert dus eerder religieus radicalisme op dan het te bestrijden.

Er zal dus nog iets meer nodig zijn wil de VVD werkelijk een partij worden die aantrekkelijk is voor gelovigen, zoals Rutte graag wil.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden