Rutte sluit akkoorden om te kunnen overleven

null Beeld ANP
Beeld ANP

Van de uitgestoken hand van het eerste kabinet Rutte kwam weinig terecht. Het tweede kabinet van Rutte maakt wat dat betreft zijn belofte beter waar. Maar je kunt ook overdrijven. Met welk maatschappelijk belang en met welke politieke stroming is er inmiddels geen akkoord gesloten? Rutte moet wel, om te overleven.

Het resultaat levert echter ook behoorlijke risico op. Elk compromis is wateriger dan het vorige. Uiteindelijk staat de herkenbaarheid van elk nieuw gesloten compromis op het spel.

Veel VVD-kiezers stemden in 2012 liberaal, in de hoop daarmee een bijdrage te hebben geleverd aan de pogingen die vermaledijde sociaal-democraten uit het Catshuis te houden. Terwijl mensen voor de PvdA kozen in de hoop Rutte te stoppen. Ze kregen echter een coalitie van beide partijen.

Geen enkele andere partij die er na die verkiezingen aan dacht te participeren in deze coalitie. Ook D66-voorman Alexander Pechtold niet. Hij vond dat VVD en PvdA het vooral zelf maar uit moesten zoeken. Om een jaar later mee te doen aan een begrotingsakkoord, dat vooral gesloten werd omdat partijen als D66 dreigden met verzet in de Eerste Kamer. Een Kamer, die er wat D66 betreft helemaal niet meer zou mogen zijn. En die van SGP en ChristenUnie, partijen die zich graag voorstaan op staatsrechtelijke zuiverheid, zich opeens niets hoeft aan te trekken van het politiek primaat van de Tweede Kamer.

Compromissen worden bij elk nieuw akkoord wateriger. Zoals ook blijkt uit de doorrekening van het effect van het jongste politieke akkoord door het Centraal Planbureau. En bovendien worden principes door de partijen, die ze zeggen aan te hangen, met voeten getreden.

De angst voor verkiezingen zit er terecht goed in. Politiek wordt in Europa en overigens ook in de Verenigde Staten meer en meer een strijd tussen het politieke midden en de flanken aan linker- en rechterzijde. In het Nederlandse geval een strijd tussen PVV en SP, de partijen van het anti-establishment en van de pure Nederlandse oplossingen, en de partijen van de nuance.

Door al die compromissen en al die noodverbanden heeft het politieke midden echter nauwelijks nog een herkenbaar verhaal. De eigenheid van elke partij wordt, begrijpelijk en tegelijkertijd gevaarlijk, geofferd voor de strijd tegen de flanken. Flanken, die juist een duidelijk en zeer herkenbaar verhaal hebben. Of ze nu oplossingen hebben die werken of niet.

Pogingen die flanken medeverantwoordelijk te maken, faalden. Op het moment dat er steun moet komen voor impopulaire beslissingen, is electorale aantrekkingskracht belangrijker dan verantwoordelijkheid.

Er is geen gemakkelijke oplossing voor het politieke midden voor het dilemma tussen het streven het land regeerbaar te houden en het onvermijdelijke gevolg van verlies aan herkenbaarheid.

Om te beginnen zou echter de discussie moeten worden gestart over de vraag of de Eerste Kamer in zijn huidige vorm moet blijven bestaan. In zijn huidige vorm zorgt de Eerste Kamer voor politieke instabiliteit zonder dat er meerwaarde uitgaat van de bijzondere rol van staatsrechtelijk geweten. Een (nieuw in te stellen) rechter kan wetten ook toetsen. Pechtold zou de oorspronkelijke positie van zijn partij best weer eens mogen oppoetsen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden