Rutte overlegt vrijdag met vijf collega-premiers over verdeling Europese topfuncties

Premier Rutte dineert vrijdag met vijf ambtgenoten om vast te praten over de ingewikkelde topbanen-puzzel. Dat is in deze vorm nog niet eerder voorgekomen.

Klaverjassen met z’n zessen, dat is lastig. Zes EU-premiers, onder wie Mark Rutte, zullen vrijdagavond in Brussel weliswaar geen kaartje leggen, maar wel een puzzel proberen op te lossen: wie bekleden straks de topfuncties in de EU? Vooral de opvolging van Jean-Claude Juncker als voorzitter van de Europese Commissie is politiek explosief.

De drie grote politieke families vaardigen elk twee premiers af voor het informele diner, dat in deze vorm en met deze bedoeling nooit eerder is vertoond. De christen-democraten sturen de Kroaat Andrej Plenkovic en de Let Krisjanis Karins. De sociaal-democraten vaardigen een Iberisch duo af: Pedro Sánchez van Spanje en António Costa van Portugal. VVD’er Rutte zit er namens de liberalen, samen met zijn Belgische ambtgenoot Charles Michel.

Het idee van de zes ‘coördinatoren’ is ontstaan op de Europese top van vorige week dinsdag, kort na de Europese verkiezingen. Voorzitter Donald Tusk streeft naar beslissingen over de personeelskwesties - het liefst ook over zijn eigen opvolging - op de top van over ruim twee weken, om te voorkomen dat gedoe over ‘poppetjes’ de EU de hele zomer zal verlammen. Naast de functies van Juncker en Tusk komt ook die van buitenland-coördinator Federica Mogherini vrij.

Veranderde verhoudingen

De verkiezingsuitslag wees uit dat de christen-democraten en de sociaal-democraten voor het eerst geen meerderheid hebben. Vijf jaar geleden konden zij nog onderling de topbaantjes verdelen: Juncker werd commissievoorzitter, Martin Schulz voorzitter van het Europees Parlement.

Zij waren toen de ‘spitskandidaten’ van hun politieke families. Degenen die dat nu zijn, onder wie Manfred Weber en Frans Timmermans, zijn minder zeker van hun zaak. In zowel het parlement als in de Europese Raad van regeringsleiders zijn de politieke verhoudingen flink veranderd.

De dominantie van de christen-democratische EVP is voorbij, vooral in de Raad. De macht van de liberalen is daar de afgelopen jaren toegenomen, terwijl de EVP-macht in diezelfde periode wel heel opzichtig werd, met de voorzitters van de commissie, raad én parlement (Juncker, Tusk, Tajani).

De EU-leiders zitten vooral in hun maag met de kandidatuur van EVP’er Weber, die als boegbeeld van de grootste fractie opnieuw aanspraak maakt op het commissievoorzitterschap. Op de top van vorige week draaide iedereen om de hete brij heen, maar omfloerst maakten veel regeringsleiders duidelijk dat ze Weber niet zien zitten. Niet alleen vanwege die EVP-machtskwestie, maar ook omdat de Beierse Europarlementariër geen staatsman van naam en faam is.

Mocht Weber te weinig draagvlak krijgen, dan zouden mogelijk ook Timmermans’ kansen kunnen slinken, omdat de Nederlander dan weer onaanvaardbaar wordt voor de EVP’ers. In dat geval gloort er hoop voor het liberale boegbeeld Margrethe Vestager, zeker met de uitspraak van Tusk in het achterhoofd dat er minstens twee vrouwen in de vrijkomende topfuncties moeten worden benoemd.

Tijdelijke vervanger voor Timmermans?

Op de achtergrond van de Brusselse stoelendans zit het Nederlandse kabinet met een andere kwestie in de maag: moet er in de Europese Commissie een tijdelijke Nederlandse vervanger komen voor Frans Timmermans? De PvdA’er wordt op 2 juli geïnstalleerd als Europarlementariër, en is op dat moment mogelijk nog in het ongewisse over een eventueel doorschuiven naar het door hem begeerde voorzitterschap van de Europese Commissie. De nieuwe commissie wordt op z’n vroegst op 1 november geïnstalleerd. Dat zou betekenen dat Nederland vier maanden lang geen Eurocommissaris heeft. Premier Rutte piekert nog over een oplossing, variërend van het tijdelijk leeg houden van de stoel tot de benoeming van een soort tussenpaus in Brussel.

Lees ook:
EU-leiders houden kaarten tegen de borst op ‘poppetjestop’

De Europese regeringsleiders laten de ‘spitskandidaten’ nog even in leven. Maar of Manfred Weber, Frans Timmermans of een van de andere partijboegbeelden ook echt voorzitter van de Europese Commissie wordt, bleef vorige week in de lucht hangen tijdens een ingelaste top in Brussel.

De conclusie na de Europese verkiezingen: welkom in het parlement zonder mening

Koersvaster zal het nieuwe Europees Parlement er niet op worden. Het zal in een zoektocht naar meerderheden soms naar links afbuigen, soms naar rechts, soms naar een middenweg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden