Rutte moet weer krediet verwerven als premier

Premier Mark Rutte tijdens een persconferentie in Nieuwspoort na de wekelijkse ministerraad. Beeld anp
Premier Mark Rutte tijdens een persconferentie in Nieuwspoort na de wekelijkse ministerraad.Beeld anp

Wat zal Mark Rutte het land vanavond vertellen? Voor zover de toon vorige week nog niet is gezet met het opstappen van een teleurgesteld PvdA-Kamerlid, kan hij dat doen voor het nieuwe politieke seizoen dat dinsdag officieel begint.

Karen Zandbergen

Rutte geeft een lezing in De Rode Hoed. Als premier, niet als VVD-leider. Dé kans om een stapje verder te gaan dan de oproep om ons met z'n allen uit de crisis te consumeren. Dé kans om terrein terug te winnen op het groeiend aantal sceptici.

De eerste premier van VVD-huize is niet te benijden. Sinds hij aan het roer staat is de koopkracht gedaald en de werkloosheid gestegen. De boodschappen lijken elke Prinsjesdag somberder te worden en de samenwerking met PVV en SGP in zijn eerste kabinet en PvdA in het tweede helpen zijn geloofwaardigheid ook niet veel verder. Aan Rutte en zijn ploeg de taak om het komende politieke jaar iets van het ambitieuze programma dat vorig najaar met zoveel optimisme werd gepresenteerd, te verwezenlijken.

Incasseren of opstappen
Het eerste jaar van Rutte II was er vooral een van schipperen tussen daadkracht en iedereen tevreden houden. De liberalen en de sociaal-democraten wilden bruggen bouwen door grote thema's uit te ruilen in plaats van te verzanden in modderige compromissen.

Voor de Kamerleden die dat uiteindelijk moeten verdedigen, betekent dat soms flink incasseren (of opstappen). VVD'ers kregen het dan nog wel voor elkaar om de inkomensafhankelijke zorgpremie uit het regeerakkoord te schrappen - mede omdat ook lang niet alle PvdA'ers stonden te juichen bij deze maatregel. Ze moeten vervolgens wel een kinderpardon, aanpak van de hypotheekrenteaftrek en flinke bezuinigingen op infrastructuur accepteren. Voor PvdA'ers ontbreekt het aan speelruimte bij het strafbaar stellen van illegaliteit, het drastisch verlagen van de bijdrage aan ontwikkelingssamenwerking en het ontmantelen van de sociale werkvoorziening.

Toch brak er na die ferme uitruildaden een tijd aan van compromissen. Het kabinet blijkt oppositie, maatschappelijke organisaties en belangenbehartigers nodig te hebben. Dus kwam er een sociaal akkoord waarin de scherpe kantjes van de inperking van de WW en het ontslagrecht werden afgeslepen, een woonakkoord waarmee net genoeg oppositiepartijen tevreden zijn gesteld voor een meerderheid in de Eerste Kamer en een zorgakkoord.

Aanvullende eisen
Het heeft het allemaal niet gemakkelijker gemaakt. Waar de ene partij wordt gewonnen met de compromissen, haakt een andere daardoor juist weer af. De SP zag na het sociaal akkoord kansen om het kabinetsbeleid op onderdelen toch te steunen, een partij als D66 is het uit- of afstellen van grote hervormingen juist een doorn in het oog. Wie een compromis sluit met veldpartijen, kan dat daarna moeilijk weer openbreken als het parlement ook nog eisen heeft.

Zelfs onderwerpen waar een pasklare meerderheid voor in beide Kamers leek te zijn, zoals het invoeren van een leenstelsel in het hoger en wetenschappelijk onderwijs, worden ondermijnd nu de oppositiepartijen die daarvoor nodig zijn hun kans zien en allerlei aanvullende eisen stellen.

Voor de coalitie van VVD en PvdA reden om na een half jaar van compromissen, bedelrondjes bij de oppositie en akkoorden met belangenvertegenwoordigers buiten de politiek, het maar even weer zelf te proberen. Zij presenteren op Prinsjesdag een begroting waar oppositiepartijen niet over zijn geconsulteerd. Ondanks de broodnodige steun van andere partijen dan VVD en PvdA in de Eerste Kamer.

Zo wordt het weer echt spannend in politiek Den Haag. Waar het CDA zich van het begin af aan al opstelde als een partij die zich niet langer verplicht voelt om het kabinet uit de brand te helpen en GroenLinks zich meer bezighoudt met ideologisch terugkomen in plaats van regeringswaardig worden, laten andere middenpartijen als D66 en ChristenUnie steeds luider weten dat zij alleen steun geven onder de eigen voorwaarden.

Iedereen wil een langetermijnvisie van het kabinet, maar iedereen heeft een ander idee over wat die visie moet inhouden. Aan Mark Rutte de taak vanavond om weer een beetje krediet te verwerven als premier van alle Nederlanders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden