Opinie

Rutte moet door het stof voor verbale uitglijder

Premier Rutte vorige week na de Provinciale Statenverkiezingen. Foto: anp

De PVV deradicaliseert niet. CDA en VVD zijn aan het ver-PVV'en. Ze doen dat welbewust om Wilders electoraat aan zich te binden.

"We gaan ervoor zorgen dat we dit prachtige Nederland weer teruggeven aan de Nederlanders." Deze uitspraak deed premier Rutte op de avond na de Provinciale Statenverkiezingen, verkiezingen die van levensbelang waren voor het voortbestaan van zijn minderheidskabinet. Een coalitie die wordt gedoogd door de PVV, die in dit soort uitspraken grossiert, maar die onvoldoende presteerde om Ruttes overleven in de Eerste Kamer te garanderen.

Direct na zijn aantreden verkondigde Rutte dat hij minister-president van alle 'Nederlanders' wilde zijn. Die uitspraak lijkt in schril contrast te staan met zijn uitspraak nu. "Nederland teruggeven aan de Nederlanders", heeft wel erg veel weg van een beladen oneliner als 'Eigen volk eerst', temeer daar Rutte 'Nederlanders' niet invulde.

Laten wij er eens van uitgaan dat de minister-president niet alleen de autochtone bevolking bedoelde, maar ook de nieuwe 'medelanders'. Feitelijk zegt zo'n uitspraak niets. Sinds 1945 behoort Nederland onafgebroken toe aan de Nederlanders. De enige soevereiniteit die is ingeleverd, is aan de Europese Unie, en daarbij liep Ruttes VVD nou niet bepaald achteraan. De minister-president zal toch niet bedoelen dat Nederland zich moet terugtrekken uit Europa - dan kan hij het centrale doel van zijn kabinet, economisch herstel, gevoeglijk op zijn buik schrijven.

Een tweede mogelijkheid is dat Rutte doelde op de bureaucratie, die met een oerwoud van regels het particulier initiatief in de kiem smoort. Maar, in de eerste plaats hebben 'de Nederlanders' die regels met elkaar gemaakt (de overheid zijn wij toch eigenlijk zelf, nietwaar?) en ten tweede is daar een veel neutralere term voor te geven: deregulering.

Door de momentkeuze rond de verkiezingen en een woordkeuze die in hoge mate refereert aan PVV-retoriek, laadt Rutte de verdenking op zich de achterban van Wilders aan te willen spreken. Ook als Rutte het onschuldig bedoelde, heeft hij de schijn tegen. Ook hij moet toch weten dat zijn partij een bondgenootschap is aangegaan met een beweging die Nederland wil zuiveren van 'on-Nederlandse' elementen - lees: de islam en zijn aanhangers. Daarmee lijkt het ook normaal te worden om dit soort uitspraken te doen.

Een van de destijds gehoorde argumenten voor een coalitie met de PVV was het inkapselen van deze partij in het politieke systeem, om deze daarmee te deradicaliseren. Deelnemend aan het landsbestuur zou Wilders doorkrijgen dat zijn eenvoudige oplossingen niet mogelijk zijn. Het omgekeerde lijkt nu te gebeuren. Al snel na de Tweede Kamerverkiezingen uitte het CDA spierballentaal met zijn plan om Roma bij overlast uit te zetten; nu put de liberale premier uit de woordenschat van Wilders. Niet de PVV deradicaliseert, nee, beide coalitiegenoten ver-PVV'en. Het lijkt een welbewuste keuze om zo te proberen delen van het PVV-electoraat aan de eigen partij te binden.

Ruttes boodschap had toch veel meer impact gehad vóór de verkiezingen? Dan had hij kans gehad om PVV-stemmers los te weken. Maar hij liep dan ook het risico dat de andere partijen massaal over hem heen zouden vallen en hij zijn imago van fatsoenlijk rechts op een cruciaal moment verspeelde.

Of was het alles bij elkaar toch alleen maar een ongelukkige en onschuldige uitspraak van de minister-president? Dan moet Rutte als de wiedeweerga uitleggen wat hij precies bedoelde - en zijn lesje van deze uitglijder leren. Een politicus die minister-president van alle Nederlanders wil zijn, mag geen uitspraken doen die groepen daarvan lijken uit te sluiten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden