Rutte gaat dikke-ik uitleggen

Beeld Tom Janssen

Waar de eskimo's tientallen woorden zouden hebben voor sneeuw, heeft het Nederlands tientallen woorden voor lomp gedrag. Zoals zij verschil maken tussen iets als 'suikersneeuw' en 'geribbelde sneeuw', is er bij ons onderscheid mogelijk tussen lomp en bot, tussen onbehouwen en vulgair, tussen onbeschoft en barbaars. Waarom? Het is gissen. In ieder geval kun je zeggen dat onbehouwen, zelfzuchtig gedrag blijkbaar iets is waar Nederlanders vaak over praten.

Ook politici. Soms voegen die zelfs woorden toe aan de lange lijst van al bestaande woorden. Voormalig GroenLinks-leider Femke Halsema introduceerde 'hufterigheid', premier Mark Rutte revitaliseerde de eerder door Diederik Samsom gebruikte term 'dikke-ik-mentaliteit'. Beiden doelden op graaiers, fraudeurs, schreeuwers, molesteerders. 'Toedeledoki!', zou Rutte sommigen willen toeroepen, zei hij dit voorjaar.

Hij sprak toen op het VVD-congres, en lardeerde zijn oproep met voorbeelden voor de doelgroep daar. O, hoe hij zich ergerde aan mensen die zich meteen na hun ontslag meldden bij het UWV bijvoorbeeld. Hij bleek een rotsvaste UWV-regel te hebben gehekeld: binnen vijf dagen melden, anders geen uitkering.

Irritatie
Het kan niet anders of Rutte heeft een beetje spijt van die voorbeelden. Gisteren schreef hij een brief aan de Kamer waarin hij zijn pleidooi nader verklaarde. Er is een bepaald gedrag dat mensen irriteert, schreef hij. "Het gedrag waarbij mensen het ik of de eigen behoeften boven alles stellen. Topsalarissen in het bankwezen, graaigedrag, fraude, geweld tegen conducteurs, beledigende spreekkoren." Ook politici zit het dwars. Maar welke oplossing ze geven, hangt helemaal af van hun politieke kleur. Je hebt er - neem Rutte - die graag 'een beroep op de eigen verantwoordelijkheid van mensen' doen.

Vandaag moet Rutte de Kamer nadere uitleg geven. Want ondanks zijn uitleg vinden collega-politici Ruttes pleidooi weliswaar op punten lovenswaardig, maar ook merkwaardig. Hoe moeten ze het rijmen met het kabinetsbeleid? En sterker nog: hoe moet dat met de ideologie van Ruttes partij, de VVD?

Belonen van calculerend gedrag
PvdA-leider Diederik Samsom was de eerste die het zei, maar inmiddels zeggen anderen het ook: de VVD, dat is juist de partij die het gewraakte gedrag heeft veroorzaakt. "Het klassieke liberale mensbeeld van het individu dat zijn succes of falen geheel in eigen hand heeft, leidt tot een politiek die vooral streeft naar het belonen van calculerend gedrag", zei Samsom meteen al, in een ingezonden brief in NRC Handelsblad. "Wie individuen uitnodigt zich groot te maken en vooral zichzelf te redden, moet niet verbaasd staan als velen zich van de weeromstuit té groot maken."

Morgen zal Groenlinks-Kamerlid Rik Grashoff er korter over zijn: "het hele kabinetsbeleid nodigt uit om voor jezelf te gaan". Dat dikke verhaal van Rutte 'is eigenlijk heel dun', concludeert hij dus. Vera Bergkamp van D66 vindt dat "er op zijn minst een vervolg aan moet zitten - het kan niet vrijblijvend zijn." Zij mist in Rutte wat ze bij Angela Merkel wel ziet: leiderschap. "Merkel zegt tegen haar chauffeur: rij maar naar het noorden. Komt ze daar, dan staat ze voor de vluchtelingen en de mensen die ze opvangen. Dat zou Rutte ook moeten doen. Leiderschap tonen. Sta voor je mensen. Dan kost het maar een paar rechtse kiezers." CDA-leider Buma zal zeggen: mooi, praten over waarden. Maar waar zijn de normen?

"De discussie over waarden is in ons land nooit ver weg", schreef Rutte al. "Onderzoek toont keer op keer aan dat mensen bezorgd zijn over de manier waarop mensen in ons land zich tot elkaar verhouden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden