Hoofdzaak

Rutte: een sociale vlinder, maar weinig integer

Premier Mark Rutte is in winkelcentrum Carnisse Veste op campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen.Beeld ANP

Volgens psychologen heeft Angela Merkel een perfectionistische persoonlijkheid, Marine Le Pen een onverdraagzaam karakter, en is Donald Trump een extraverte narcist. Deze persoonlijkheidsprofielen zijn niet verkregen via officiële psychologische tests, maar gebaseerd op informatie uit speeches, interviews, kranten en boeken - publieke informatie dus. Zijn dergelijke profielen relevant?

Dat lijkt me wel. Persoonlijkheid is een belangrijke voorspeller van menselijk gedrag. Je wilt dus graag meer weten over het karakter van de persoon die aan de nucleaire knoppen zit, of die zich straks minister-president mag noemen. Er zijn genoeg aanwijzingen dat biografische informatie een betrouwbaar beeld geeft van iemands persoonlijkheid en leiderschap.

Ranglijst

Psycholoog Dean Keith Simonton maakte in 2006 op basis van inschattingen van psychologen en biografen een ranglijst van de beste Amerikaanse presidenten en vond dat hun effectiviteit als leider goed voorspeld kon worden uit hun intellectuele uitmuntendheid (Jefferson, Roosevelt en Clinton haalden de hoogste scores, de Bushes kwamen er niet zo goed af).

Er is wel de ethische vraag of een profiel opgesteld mag worden op afstand, zonder directe toegang tot de persoon. Daarover is de internationale associatie van psychologen nog verdeeld. Zo stak er een storm van verontwaardiging op toen een psycholoog op basis van mediainformatie beweerde dat Trump aan een narcistische persoonlijkheidsstoornis leed.

Hoe zit het met de publieke persoonlijkheid van politici in Nederland? Anders dan in de VS is er geen onderzoekstraditie op dat gebied in Nederland. Daar hebben wij, psychologen aan de Vrije Universiteit, verandering in willen brengen. In samenwerking met assessment bureau LTP hebben we onderzoek gedaan naar de publieke persoonlijkheidsprofielen van zeven lijsttrekkers: Wilders, Rutte, Klaver, Buma, Roemer, Asscher en Pechtold. Een representatieve steekproef van ruim 300 Nederlanders vulde een standaard persoonlijkheidsvragenlijst in waarin ze politici beoordeelden op zes eigenschappen: integriteit, extraversie, verdraagzaamheid, nauwkeurigheid, nieuwsgierigheid, en emotionele stabiliteit. De gedetailleerde onderzoeksresultaten verschijnen volgende week in de pers. Hier licht ik een tipje van de sluier op.

Integriteit

Allereerst scoren de heren opmerkelijk laag op integriteit, vergeleken met het gemiddelde van de bevolking. Rutte scoort slechts in het 5de percentiel (95 procent van de bevolking scoort dus hoger), terwijl Roemer als meest integer wordt gezien.

Dit is een opmerkelijk resultaat, omdat we ervan uitgaan dat politici op hun plek zitten om het algemeen belang te dienen. Kennelijk hebben politici in Nederland een imagoprobleem als het om hun eerlijkheid en rechtvaardigheid gaat. Toch zijn onze politieke leiders zelden betrokken bij schandalen, anders dan bijvoorbeeld hun Franse collega's. Volgens een integriteitsonderzoeker heeft dat te maken met de kleinschaligheid van de Nederlandse politiek, waar iedereen elkaar goed in de gaten houdt.

Als het gaat om extraversie, hebben Klaver en Rutte het meest in het oog springende profiel. Zij worden gezien als sociale vlinders. Klaver wordt als meest creatief gezien. Pechtold is het meest kunstzinnig, weetgierig en perfectionistisch. Roemer komt het meest bezorgd over. Buma en Asscher zijn het meest verdraagzaam. Wilders wordt als meest onverdraagzaam gezien. Hij scoort hoog op onconventionaliteit.

Winnende combinatie

Het is ook aardig om te kijken naar welke profielen het meest op elkaar lijken. Dat van Wilders lijkt het minst op dat van de anderen en dat maakt het waarschijnlijk moeilijk voor hem een coalitie te gaan vormen, nog los van de inhoudelijke verschillen. Qua persoonlijkheid hebben Rutte en Pechtold het meest een klik. Als we aannemen dat 'birds of a feather flock together' dan zou dit wel eens een winnende combinatie kunnen zijn.

Of ze daarmee ook effectief zullen zijn als politieke leiders is de vraag. Uit eerder genoemd onderzoek onder Amerikaanse presidenten kwam naar voren dat de grootste presidenten wat extraverter en nieuwsgieriger dan gemiddeld waren, maar zeker niet te aardig of te bescheiden. Onze lijsttrekkers scoren allen bijzonder laag op dat laatste kenmerk, dus dat zit wel snor. U hoort volgende week ongetwijfeld meer over dit fascinerende politieke persoonlijkheidsonderzoek!

Mark van Vugt is hoogleraar evolutionaire psychologie aan de VU en ver-bonden aan de Universiteit van Oxford.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden