Rutte draait niet, hij is een liberaal

Het beeld van draaikont kleeft aan Mark Rutte: aan de vooravond van de laatste Eurotop was hij zeer kritisch in de Tweede Kamer, maar later die nacht in Brussel accepteerde hij achteloos de opmaat naar een bankenunie. Eurofiele partijen noemden hem een scepticus, Eurosceptici spraken van een eurofiel.

Rutte's ambivalentie is begrijpelijk. Hij moet anticiperen op druk van rechts (Wilders) en zijn race om het premierschap met links (Roemer). Rutte's dubbelzinnigheid heeft Europees ook nog eens effect. Zijn playing hard to get dwingt respect af - zolang hij het niet te rigoureus speelt.

Maar Rutte's optreden in Europa komt niet alleen voort uit strategie. Het handelen van een politicus wordt altijd medebepaald door de politieke ideologie die hij of zij met zich meedraagt. Rutte is gepokt en gemazeld door het economisch-liberale gedachtengoed. Zijn wereldbeeld is gebaseerd op de deugd van individuele ondernemersvrijheid. Politiek is daarin slechts een instrument voor de groei van welvaart, geen doel op zich. Rutte droomt van een open samenleving bevolkt door rationele en ondernemende mensen. Bij dat liberale ideaal past slechts een kleine overheid die stapje voor stapje, alleen waar nodig, intervenieert en bijstuurt. De rest is aan mensen zelf. "Een grote overheid werkt als een verstikkende moltondeken", zei hij in zijn Karl Popperlezing in Antwerpen vorig jaar.

Dus de beruchte opmerking van Rutte over het plan voor een grotere eenwording van Europa dat het "niet de tijd is voor institutionele vergezichten", is geen opportunisme om de eurosceptische kiezer te behagen, maar komt voort uit zijn diepe overtuiging dat niet de overheid maar burgers zelf welvaart en vooruitgang moeten bewerkstelligen.

Rutte studeerde nog toen de Berlijnse Muur in 1989 viel. Die gebeurtenis bevestigde hem in zijn groeiende hekel aan blauwdrukdenken. Ook Rutte's EU-opstelling is erdoor gestempeld. De Europese Unie is weliswaar ooit geboren als 'Groot Verhaal', maar volgens hem nu "in een nieuwe en geheel andere ontwikkelingsfase gekomen, waarbij een [...] meer bescheiden en realistische opvatting hoort die welvaart en groei centraal stelt in plaats van de ideologische grondtoon over Europa als verheven project." De Europese lidstaten bewaken het Europese staathuishoudboekje en regelen verder het strikt noodzakelijke, de burgers zelf moeten het 'bezield verband in de samenleving aanbrengen'. Europese samenhang ontstaat van onderop, niet van bovenaf, volgens Rutte.

Begrijpen we Rutte's handelen vanuit zijn droom van de hardwerkende vrije mens, dan heeft hij geen januskop. What you see is what you get: Rutte's politieke stijl verschilt weinig van die van een bedrijfsleider.

Het vrijheidsbegrip in het economisch-liberalisme vertoont daarentegen wel twee gezichten. Mensen moeten hun eigen verantwoordelijkheid nemen, is het ideaal. Wat de liberalen daarbij vergeten, is dat dat begrip 'eigen verantwoordelijkheid' de kleur aanneemt van de omgeving waarin mensen leven. De 'kansloze' uitkeringstrekker en de patserige beursspeculant zijn loten van dezelfde stam: beiden nemen ze de vrijheid hun belang te maximeren. Hoe langer de liberaal zijn desinteresse voor 'institutionele vergezichten' houdt zoals een verenigd Europa, des te willekeuriger zal de open samenleving worden, en naïever het liberale ideaal van de vrije en rationele mens.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden