Rutte anti-liberaal? Hoe kom je erbij

Mark Rutte heeft wel degelijk goede redenen zich verwant te voelen met zijn verre voorganger Cort van der Linden, betoogt Patrick van Schie.

Mark Rutte is niet Cort van der Linden, schreven Rutger Bregman en Jesse Frederik zaterdag in Trouw, om daaraan de conclusie te verbinden dat Rutte 'anti-liberaal' is. Alsof er maar één standaard liberalisme is. Volgens die logica zou je, na de vaststelling dat John Stuart Mill geen Adam Smith is, uitkomen bij de absurde stelling dat Mill geen liberaal was. Cort van der Linden was niet bij enige liberale partij aangesloten, maar zat dicht tegen de sociaal-liberale stroming aan. Voor zover Rutte inhoudelijk afwijkt van Cort van der Linden zou je dus hooguit kunnen concluderen dat hij tot een andere liberale substroming behoort.

Onverdiend

In sociaal-liberale kringen was rond 1900 het onderscheid tussen 'verdiend' en 'onverdiend' inkomen inderdaad populair. Maar de suggestie van Bregman en Frederik dat sociaal-liberalen alle inkomsten die niet uit arbeid waren verkregen volledig wilden afromen, is pertinent onjuist. Dat was het recept van socialisten, die handelden uit 'een stille, veredelde naijver', aldus Cort van der Linden, "Terwijl de socialist alle kapitalisten onmogelijk wil maken en alleen arbeiders wil erkennen, streeft de liberaal er naar dat alle arbeiders kapitalisten worden." Een eeuw later is dat doel grotendeels bereikt.

Afroming van het kapitaal om het over te hevelen naar arbeiders 'zou betekenen dat de armoede toenam' schreef Cort van der Linden. Het kapitaal zou dan immers niet meer productief worden aangewend.

Wat wilde Cort dan wel doen met het 'onverdiende', niet uit arbeid verkregen inkomen? Hij wilde er belasting op heffen met een progressief tarief. Dat bestond in 1886, toen hij zijn pleidooi hield, namelijk nog niet. Het werd zes jaar later door Pierson ingevoerd, die ook nog premier zou worden en daarin evenzeer een liberaal voorganger van Rutte is.

Het progressief tarief voor vermogen werd destijds toegepast op een verondersteld rendement van 4 procent, exact de huidige fictie, en bedroeg maximaal 1,5 promille. Tegenwoordig is het tarief 30 procent; dat is 200 (!) keer zoveel.

Rutte leeft in een volstrekt andere tijd dan Cort van der Linden. In 1890 bezat de rijkste 1 procent Nederlanders 55 procent van al het vermogen, tegenwoordig is dit 20 procent. Ten tijde van Cort van der Linden nam de collectieve sector 14 procent van het nationaal inkomen in beslag, tegenwoordig is dat 45 procent.

Ja, Cort van der Linden zou schrikken als hij in het Nederland van 2015 zou belanden. Maar niet omdat een zogenaamd 'anti-liberale' premier zich met liberale veren tooit. Hoewel Cort tevreden zou zijn met de vaststelling dat zijn doel van gelijke kansen voor iedereen in hoge mate is bereikt, en voor de liberalen nog altijd leidraad is, zou hij uit de collectieve lastendruk afleiden dat het socialisme kennelijk heeft gezegevierd. Ongetwijfeld zou hij nu op forse lastenvermindering aandringen.

Wedstrijd

Rutte gebruikt volgens Bregman en Frederik slechts de retoriek van de 'hardwerkende Nederlander', maar zou in afwijking van Cort van der Linden genieters van inkomen uit erfenis en rente ongemoeid willen laten. De redenering dat rente onterecht inkomen is, is echter onhoudbaar omdat de waarde van dingen 'niet alleen door arbeid bepaald wordt'. Is Rutte hier aan het woord? Nee, het is een citaat van Cort van der Linden. Niet gelijkheid maar 'wedstrijd', was zijn ideaal. Want die strijd 'zelf veredelt het karakter en kweekt het bewustzijn van de waarde van het leven, ook voor hen die tenslotte de overwinning niet deelachtig zijn'. Woorden die klinken als die van rasoptimist Rutte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden