Ruth wil geen ruzie

Op het CDA-congres wordt Ruth Peetoom morgen herkozen als voorzitter. Bij haar aantreden werd hier en daar gehoopt dat de predikante op de linkerflank zou gaan hangen. Maar zij koos vooral voor eenheid.

Ze zal haar breedste glimlach lachen, als CDA-voorzitter Ruth Peetoom (47) morgen bij het begin van het partijcongres het podium beklimt. "Lieve mensen, beste partijvrienden. Wat is het goed jullie hier allemaal weer te zien en wat een ongelooflijk goede campagne hebben jullie gevoerd bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten. Ge-wel-dig. Fan-tas-tisch."

Zoiets gaat zij zeggen. Peetoom, de dominee, is het preken nooit verleerd. Haar stijl is die van enthousiasme. Haar doel: reuring. Peetoom wil actie in de partij. Dat mag ook een debat zijn, mits dat niet leidt tot onenigheid. Het liefst ziet zij leden die in haar stijl op campagne gaan, die tonen dat de partij weliswaar niet het land bestuurt maar nog wel bestaat. "Jullie laten zien dat onze partij bruist van energie en in iedere straat, ieder dorp en iedere stad weet wat er leeft", zou er ook in haar toespraak kunnen staan.

Op het congres van morgen, 35 jaar na de oprichting van het CDA, is Peetoom zelf het belangrijkste onderwerp. Zij wordt, zonder tegenkandidaten, voor vier jaar herkozen als partijvoorzitter. Er was wel een aantal leden dat de strijd met Peetoom aan wilde gaan, maar tot voordrachten kwam het niet. Het CDA heeft nog even geen behoefte aan interne twisten, aan campagnes tussen de kandidaten waar de koers opnieuw ter discussie kan staan.

Vier jaar geleden, toen de Utrechtse dominee, voor het eerst als voorzitter aantrad, was dat heel anders. In 2011 was de partij diep verdeeld. Het begon met een verkiezingsnederlaag in 2010 en het vertrek van partijleider Jan Peter Balkenende. Vervolgens manoeuvreerden interim-voorzitter Henk Bleeker en minister Maxime Verhagen het CDA in een nieuw kabinet met gedoogsteun van de PVV van Geert Wilders en tegen de zin van een derde van het partijkader. In die draaikolk van verwijten en richtingloosheid werd Peetoom voorzitter. Zij werd door de leden gekozen uit een rijtje van zes gegadigden.

Peetoom stemde op het roerige congres in de Arnhemse Rijnhal tegen samenwerking met de PVV. Dat zij als voorzitter van de partij op het schild werd gehesen, werd gezien als een signaal van de meerderheid: er is weliswaar gekozen voor een pact met Wilders en de VVD, maar we zetten daar een hoeder van het christelijk sociale denken tegenover. Velen hoopten dat zij op de linkerkant zou gaan hangen en de partij zou terugbrengen naar het midden.

Iemand die enthousiast campagne voerde voor Peetoom was Arend Jansen, voorzitter van de Basisgroep Sociale Zekerheid, een club die binnen de partij aandacht vraagt voor onder meer armoede. "Ik heb flyers uitgedeeld toen zij in de race was om voorzitter te worden. Ik dacht: dat is iemand die de partij eens flink onze richting uit kan duwen, iemand die vertegenwoordigt wat het CDA bij de oprichting van de partij wilde: 'Niet bij brood alleen', de titel van het eerste verkiezingsprogramma."

Maar Peetoom koos van begin af aan voor eenheid in de partij. Op de dag dat zij werd gekozen sprak zij. "Het mooie van het CDA is dat we al dertig jaar van mening kunnen verschillen terwijl we elkaar vinden op wat ons verbindt." Wat de partij in ieder geval verbond, en dat wist Peetoom bij haar aantreden nog niet, was een nieuwe verkiezingsnederlaag. Met Sybrand Buma als lijsttrekker zakte het CDA in 2012 van 21 naar 13 Kamerzetels.

Herbronnen was het devies. Met pijnlijke discussies en een reeks rapporten. De stijve, oude garde keek een beetje vreemd toen de voorzitter op de proppen kwam met theologe en presentatrice Jacobine Geel, geen CDA-lid, die bedacht dat 'compassie, barmhartigheid en gemeenschapszin' belangrijke elementen in het nieuwe sociale denken moesten worden. Voor de verkiezingen van 2012 kwam er ook een Strategisch Beraad dat koos voor een partij in het midden, met een nieuwe moraal en een verbinding tussen arm en rijk, hoog opgeleid en laag opgeleid. "Brede lagen van de bevolking zijn 'hun' CDA kwijt", stond er.

Harmonie

Bij het zoeken van een richting voor de partij zocht ook Peetoom een positie. Frank van den Heuvel, kandidaat voor de Eerste Kamer (nummer 28), signaleert dat de voorzitter ervoor koos om de rust in de partij te bewaren. Bij haar aantreden 'had de ruzie over de samenwerking met de PVV kunnen leiden tot een scheuring'.

Peetoom houdt afstand tot de politieke waan van de dag. Zij ventileert nauwelijks opvattingen over de Haagse thema's. "Dat deed ze aanvankelijk wel, maar sinds Sybrand Buma is gekozen tot partijleider richt Ruth zich op de partij", zegt Julius Terpstra voorzitter van de jongerenafdeling CDJA. "Er is een duidelijke taakverdeling. Het primaat voor de actuele politiek ligt bij Buma, fractievoorzitter in de Tweede Kamer. Peetoom houdt zich bezig met de lange termijn, organiseert debat in de partij en vraagt mensen visies op te schrijven over thema's als economische groei, waarden en normen en de toekomst van de democratie. De bedoeling is dat die straks gebruikt worden om een verkiezingsprogramma op te stellen."

Rode Ruth

Op het partijbureau wordt zij nog steeds Rode Ruth genoemd, maar haar afwachtende houding stelt sommige CDA'ers teleur. "Na vier jaar moet ik zeggen dat ik iets meer druk van haar had verwacht", stelt Arend Jansen. "Maar ik vermoed dat zij in stilte werkt. Wat zij vindt weet ik niet meer. Ik kan niet in haar hart kijken."

"Ik heb Ruth nog zien komen als jonkie in de partij", vertelt Jansen. "Zij studeerde nog theologie. Ik denk dat zij ons wel een warm hart toedraagt, maar vrede in de partij is haar een lief ding waard. Er zijn vele machten actief en die moet je allemaal het hoofd bieden. De eerste opdracht die Ruth zichzelf heeft gesteld was: harmonie. Dat was nodig want bij haar aantreden had iedereen genoeg van het gerotzooi, de egotripperij en het pootje haken. De voorzitter van de partij moet een evenwichtskunstenaar zijn en dat doet zij redelijk goed."

Peetoom investeerde veel in het openbreken van de Haagse bestuurderscultuur van de oude CDA-top, kritiek uit een van de evaluatierapporten. Zij wilde weer een partij van de gewone leden. Terpstra typeert haar als volgt: "Zij is betrokken, praat met iedereen en geeft een schouderklopje hier en een complimentje daar. Peetoom is gaan bouwen aan de partij. Het is knap wat zij heeft gepresteerd." De CDJA-voorzitter bestrijdt dat het verlangen naar eensgezindheid ten koste gaat van het open debat waardoor de partij opnieuw een gesloten karakter krijgt. Critici die zich uiten in de media willen nog weleens de voorzitter aan de lijn krijgen die opmerkt: 'Moet dat nou?'. Allergie voor ruzie zit diep. Terpstra: "Als wij als CDJA iets roepen in de media dat niet bevalt, krijgen wij soms een telefoontje. Er wordt gevraagd om uitleg. Maar niemand dwingt mij om een bepaald standpunt in te nemen. Zo'n figuur is Ruth ook helemaal niet. Zij is van het overleg, van de harmonie."

Het katholieke zuiden, zegt Frank van den Heuvel, dat is een van de gebieden waar de partij de klap van 2010 en 2012 niet te boven is. Hij vindt dat Peetoom er niet in is geslaagd de verbinding met die regio te maken. "Toon, sfeer en cultuur zijn daar cruciaal. Mensen stemmen daar op basis van gevoel. Minder kansel, meer kroeg. Minder opgeheven vingertje, meer vergeving. Minder woorden, meer rituelen. Ik denk dat de zuidelijke cultuur Peetoom minder ligt."

Nu Peetoom wordt herkozen moet zij ervoor zorgen dat de daling van het aantal leden stopt, alhoewel het CDA met 53.000 nog de grootste is, meent CDJA-voorzitter Terpstra. "Verder zou de partij als doel voor ogen moeten houden bij de eerst komende Kamerverkiezingen meer stemmen te halen dan 15 procent. "Wij hebben de laatste jaren moeite met die grens."

'Ze is er niet in geslaagd de verbinding met het katholieke zuiden te maken'

Op het partijbureau wordt zij nog steeds Rode Ruth genoemd, maar haar afwachtende houding stelt sommige CDA'ers teleur

Ruth Peetoom zal morgen voor vier jaar herkozen worden als voorzitter van het CDA.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden