rutger hauer / Acteren is toch een beetje stunten

Acteur Rutger Hauer is een terughoudend man. Maar nu is er plots een autobiografie, die gaat over de wissels in zijn leven. „Over de gebeurtenissen die me op een ander spoor zetten.”

Gedurende zijn hele carrière hield Rutger Hauer (63) zich liever schuil, maar vorig jaar oktober was er op het Filmfestival in Utrecht ineens een documentaire over de terughoudende filmster: Blonde, Blue Eyes gemaakt door Simone de Vries. Daarna leidde Hauer afgelopen februari een Masterclass Acteren op het Filmfestival in Rotterdam.

En sinds deze week ligt zijn autobiografie in de winkel, herinneringen aan leven en carrière, te boek gesteld door Patrick Quinlan en Monique Brandt. Wie de Nederlandse uitgave koopt, krijgt Blonde, Blue Eyes er gratis bij. De licht ironische glimlach op de cover suggereert dat de held er ondertussen het zijne van denkt. „Het was een gigantisch werk, maar nu is het een leuk kadootje”, zegt Hauer

Rutger Hauer – in het echt vriendelijk, groot en niet eng – vond het nooit zo zinnig om heel veel over zijn eigen leven te vertellen, zegt hij in een hotel in Amsterdam waar hij zijn memoires aan de pers presenteert. „Ik ben heus niet allergisch voor het feit dat ik een publiek persoon ben. Sommige dingen kan je het publiek ook best vertellen, natuurlijk, maar ik spreek liever via mijn werk. Wat ik in interviews zeg, vind ik achteraf vaak gelul. Dan lees ik het tien jaar later terug en dan denk ik ’dat had je niet zo moeten zeggen’. Maar je moet toch wát zeggen. Dus zo modder ik de pers door.”

Zijn ’zachte krachtige’ helden konden de pr ook best alleen af: de blonde ridder te zwaard en te paard uit Floris, de blote wildeman op een fiets in Turks Fruit, de enge replica met het witte peroxidehaar in Blade Runner, en de nog griezeligere lifter from hell uit The Hitcher. Het zijn niet de minste mannen die in het hoofd opdoemen als je aan Rutger Hauer denkt.

Geheimzinnigheid en mythevorming doen een acteur ook geen kwaad, natuurlijk. Een val zoals Tom Cruise – die zich te veel in de kaarten liet kijken – zal Hauer niet snel maken. Zelfs in zijn autobiografie blijft de inside-informatie nog steeds schaars. Wie in dit boek alle ins en outs van de illustere filmsets van Turks Fruit, Soldaat van Oranje, en Blade Runner verwacht, komt bedrogen uit. Niets over Monique van de Ven (verbaasde blik: „wat zou ik daar nu over moeten vertellen?”), slechts het hoognodige over Paul Verhoeven („tomeloze energie”) en alleen maar aardige dingen over Blade Runner regisseur Ridley Scott, die door Hauer wordt getypeerd als een ’uiterst sympathieke Engelse heer met een groot gevoel voor humor’ en met net als Hauer zelf ’iets van Pietje Bell in zich’.

Alleen toenmalig opper-filmster Sylvester Stallone met wie Hauer zijn allereerste Amerikaanse actiefilm Nighthawks maakte, staat er minder fraai op. Nog tandenknarsend verhaalt Hauer in zijn boek hoe een scène waarin hij moest worstelen, vallen en rondvliegen zeer precies was gerepeteerd. Bij de opnames trok de stalen kabel waaraan Hauer vastzat hem evenwel niet naar achteren, maar alle kanten de lucht in zonder dat de acteur een moment kreeg om te herstellen. In shock kreeg hij na afloop te horen dat Stallone erachter zat. Hauer ging woedend verhaal halen, felle dreigementen incluis.

Hauer: „Ja, ik heb Stallone wel even in zijn kont geknepen in mijn boek. Ik had eerst een heel hoofdstuk aan hem gewijd, dat heb ik toch maar geschrapt. Ik snap dat de mensen juist die verhalen heel leuk vinden, maar ik vind het niet leuk om ze te vertellen. Bovendien er is zoveel, dan zou het veel te dik worden.”

Blijft over de man zelf en zijn films. „De wissels in mijn leven”, zegt Hauer, „de gebeurtenissen die me op een ander spoor zetten, die kwamen in het boek terecht.” Hij schrijft over zijn acterende ouders (Teunke en Arend Hauer) die hun Amsterdamse spruiten aan hun lot overlieten. Hij vertelt over zijn avonturen als vijftienjarige lichtmatroos op het vrachtschip Fabian van de Nederlandse koopvaardij. Over zijn korte eerste huwelijk met een Zwitsers meisje, waaruit hij een dochter heeft (de moeder van zijn kleinzoon, fotomodel Leandro) en de veel succesvollere ontmoeting met Ineke, nu 35 jaar zijn vrouw. Hun huis staat in Friesland waar Hauer ook altijd is blijven wonen, al betekent dat niet dat hij er veel is.

De belangrijkste ’wissel’ in de eerste helft van zijn leven is de ontmoeting met scenarioschrijver Gerard Soeteman die hem op het toneel spot als mogelijke kandidaat voor de tv-serie Floris. De camera blijkt echte liefde. Na Floris volgen onder meer Turks Fruit en Soldaat van Oranje (rollen waar hij Paul Verhoeven, die altijd liever iets nieuws probeert, zelf om moet smeken). Na Soldaat van Oranje volgt Amerika. De hoogtepunten: Blade Runner, Ladyhawke (met Michelle Pfeifer), The Hitcher, en later in Italië: The legend of the holy drinker.

In Holland speelde hij vooral roekeloze helden, in Hollywood volgden de charismatische griezels. De laatste jaren speelt hij veel kleine rollen in grote films. In films als Batman begins, Sin City, Confessions of a dangerous mind doet zijn imposante gestalte het meeste werk. ’Heavy presence without words’ noemt hij het in Blonde, Blue Eyes naar aanleiding van zijn rol als trainer van Real Madrid in Goal 2.

Wie Hauers memoires leest, krijgt de indruk dat de mens Hauer wel het een en ander gemeen heeft met woeste vrijbuiters als Floris en Erik. Een ontdekkingsreiziger noemt hij zichzelf, en iemand die graag het randje opzoekt. Hauer dient talloze bijna fatale ongelukken op: val van paard, auto-ongeluk, verdwalen in de Australische woestijn. Zelf wil hij echter niets van enige omgekeerde typecasting weten.

„Ja, ik snap wel dat jullie die vergelijking zoeken, maar het is onzin. Ik heb meer dan honderd rollen gespeeld, en het is een heel gevarieerd pakket. Zo gauw je er een andere film bijhaalt, valt het oordeel weer anders uit. Via internet weet ik dat ik ook zeker zes heel verschillende publieksgroepen heb, die mij volgen om een bepaalde film. Om Ladyhawke, of Blade Runner of The Hitcher.”

Wel erkent hij dat hij bij zijn verschillende rollen op dezelfde wijze zijn te werk gaat. De acteur Hauer houdt altijd afstand. ’Method acting’ vindt hij onzin (’Je verliezen in een rol? Het is toch spel’).

Rutger Hauer valt nooit helemaal met zijn rol samen: de schurk is spotlustig, de held blijft altijd laconiek. Hauer: „Ja, ik blijf altijd een oog houden dat zweeft. Die afstandelijkheid hoort bij mij. Dat vind ik ook niet erg. Mensen mogen best zien dat je iets speelt: de ’Verfremdung’ van Brecht. Dat is het spel van de film. Het maakt het ook heel spannend. Sommige rollen komen heel dichtbij, maar het blijft een rol. Ook bij een heldenrol als in Soldaat van Oranje was die weerstand er, maar meer binnenin het karakter.

Aan het slot, als ik uit het raam naar buiten kijk en de nieuwe wereld geboren zie worden, dan is dat niet alleen mooi maar ook heel treurig. Is dit het allemaal waard geweest? Dat gevoel heb ik heel goed gehaald, vind ik. Dat is dan waar je rol naar toegaat. En als het publiek dat dan oppikt, is dat zo’n pure vorm van communicatie. Terwijl ik het niet ben, het is een rol, maar via die rol geef je het publiek toegang tot iets. Dat is het mooiste van het vak. Ik zoek altijd naar het extra, het halfgoddelijke moment, dat waarin je Mickey Mouse overstijgt.”

Zijn autobiografie verschijnt op het moment dat Hauer wel uit zijn relatieve schuilplaats moet kruipen, omdat hij graag wil gaan regisseren.

Hij is al een aantal jaren bezig met de voorbereiding van Changing Fortunes, een internationale coproductie over Wally van Hal, een Nederlands bankier die in de oorlog verzetswerk sponsorde. Het is het zevende project waar Hauer als regisseur aan werkt, zes eerdere zijn geen van alle doorgegaan. Wel regisseerde hij in 2001 met Erik Lieshout een korte film naar Harry Mulisch’ boek: The Room.

Als acteur mag hij graag benadrukken dat zijn carrière hem min of meer is overkomen, maar het blijkt dat dat met een regisseurscarrière niet zomaar gebeurt.

Hauer: „Ja, ik zou eigenlijk stiekem wel willen dat dat in je schoot zou vallen. Maar het tegendeel is waar. Dit verhaal moet ook min of meer uit de duisternis worden gehaald, er wordt nog aan geschreven. Er moet geld geworven worden. En ik moet mezelf omwille van de financiering nog ergens in de film wegstoppen. Maar dat zal wel lukken.”

Ondertussen gaat het acteren gewoon door. „Natuurlijk, iedere nieuwe regisseur kan de nieuwe Bertolucci zijn!”. Dat mag ook in Nederland zijn. Een rol in Zwartboek wees hij af („Paul belde me voor de rol van verzetsleider maar daar zag ik weinig in. Ik vond dat nou niet de rol om met Paul mee terug te keren”). Over Verhoevens verfilming van Knielen op een bed violen heeft hij nog niets gehoord. Hij is nu aan het werk met een heel ander enfant terrible: de experimentele-filmmaker Cyrus Frisch. „Ik word steeds minder commercieel”, zegt Hauer. „Er is steeds minder tijd en er is steeds meer te doen.”

Rutger Hauer, autobiografie. Met Patrick Quinlan en Monique Brandt. Forum, Amsterdam, 2007.

De opbrengst van het boek gaat naar Rutger Hauer Starfish Association die zich onder meer inzet voor de strijd tegen aids.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden