Rust op Mindanao, voor nu

reportage | Na neerleggen wapens op Filippijns eiland nu ook akkoord over bodemschatten

COTABATO - Pal naast het vliegveldje van Cotabato springt direct een legerbasis, omringd door palmbomen en hoog grasland, in het oog. Rond deze belangrijke stad in het hart van het Zuid-Filippijnse eiland Mindanao werd decennialang gevochten tussen Moro-opstandelingen en het Filippijnse regeringsleger. Door de jaren heen vielen daarbij meer dan honderdduizend slachtoffers.

Nu staan op de basis pantserwagens te verroesten in het tropische weer. Bij legercheckpoints rond Cotabato wordt bijna al het verkeer direct doorgelaten. Op straat heerst optimisme sinds in oktober een eerste akkoord tussen de regering in Manila en het Moro Islamitisch Bevrijdingsfront (MILF) werd gesloten. De partijen hebben de wapens neergelegd en praten nu verder over vergaande autonomie voor 'Bangsamoro', een zelfstandig landsdeel op het westelijk deel van het eiland Mindanao, waar de islamitische Moro-bevolkingsgroep in de meerderheid is. Uiterlijk in 2016 moet een volledig vredesakkoord afgerond zijn.

Mohagher Iqbal, een van de leiders van de MILF, legt voor zijn avondgebed uit waarom onafhankelijkheid zo belangrijk is voor zijn volk. "Al sinds de Spanjaarden naar de Filippijnen kwamen, verzetten Moro's zich tegen buitenstaanders die ons willen overheersen. Wij zijn een ander volk dan de Filippino's, dus hebben we recht op zelfbeschikking", vertelt Iqbal, die al tientallen jaren meedraait in de Moro-onafhankelijkheidsstrijd. Spaanse kolonisten noemden de Moro's naar de Moren, de islamitische bewoners van hun thuisland.

Nu de geweren al maanden zwijgen is er volop bedrijvigheid in de regio. Een groepje soldaten doet het rustig aan. Gebogen over hun machinegeweren vinden ze verkoeling in de schaduw van wat palmbomen. "Sinds het akkoord hebben we weinig te doen. Voor die tijd was het stukken gevaarlijker, vooral in de heuvels", wijst de sergeant, terwijl twee van zijn mannen een balletje trappen met wat jongens uit de golfplatenhutjes verderop.

Toch blijven bewoners van de streek op hun hoede. Vooral buitenlanders moeten uitkijken, waarschuwen zij. Niet vanwege de gevechten, maar omdat in de streek een heuse ontvoeringsindustrie actief is.

Ondanks criminaliteit en armoede - Mindanao is het minstontwikkelde eiland van de Filippijnen - zijn er in de loop der jaren veel christenen uit het noorden hier neergestreken. Aangemoedigd door de regering in Manila, meent Iqbal, zodat de Moro-invloed terugloopt. De nieuwkomers zijn geïnteresseerd in het geld dat in de streek te verdienen valt. De vruchtbare landbouwgrond, in het gebied liggen grote plantages, en vooral de enorme delfstoffenreserves maken Mindanao tot een wingewest. Volgens schattingen zitten er voor honderden miljarden dollars aan onontgonnen bodemschatten in de grond.

Juist die delfstoffen waren maandenlang een heikel punt in de vredesonderhandelingen. De MILF wil een zo groot mogelijk deel van de opbrengsten voor de Moro's behouden. Al in februari lag er een principe-akkoord waarbij driekwart van de opbrengsten in Bangsamoro zou blijven en de nationale regering de resterende 25 procent zou krijgen. De Filippijnse regering stelde die verdeling toch weer ter discussie, Manila vreesde dat het hooggerechtshof een streep door de overeenkomst zou trekken.

Na lang praten kwam het dit weekend toch tot een akkoord. Bangsamoro krijgt 75 procent van de opbrengst van metalen en de helft van de fossiele brandstoffen in de grond. "De strubbelingen leiden tot een deuk in het vertrouwen", aldus Iqbal in een MILF-basis buiten Cotabato.

De verdeling van mijnopbrengsten is niet de enige hete aardappel voor de onderhandelaars. De huidige Filippijnse president Benigno Aquino wordt geprezen om zijn inzet voor het vredesproces, maar zijn termijn is over drie jaar afgelopen. De onderhandelingen over Bangsamoro kunnen dan net klaar zijn, bij vertraging moet Aquino's opvolger de laatste stapjes zetten. De vraag is of die opvolger ook zijn schouders onder het vredesproces wil zetten. "Onder MILF-leden stijgt de frustratie. Als leiders moeten wij hen overtuigen dat praten beter is dan vechten", zegt Iqbal. Ondanks de beren op de weg blijft de MILF-hoofdonderhandelaar hoopvol. "Er is reden voor voorzichtig optimisme. De kans dat de onderhandelingen positief worden afgerond ligt misschien wel op 80 procent."

Privélegers
In grote delen van Mindanao hebben lokale machthebbers hun eigen privélegers, zeggen kenners van het gebied. Belangrijkste taak van die min of meer georganiseerde groepen gewapenden is het beveiligen van het gebied van een clan of uitgebreide familie. Omdat de privélegers zo belangrijk zijn, hebben Filippijnse politie en justitie altijd moeite gehad voet aan de grond te krijgen in het gebied.

De privélegers worden soms ook ingezet om tegenstanders uit de weg te ruimen. Het bekendste voorbeeld daarvan is de 'Maguindanao slachting' uit 2009. Strijders die gelieerd waren aan de toenmalige gouverneur van de regio worden ervan verdacht in een aanval 58 mensen te hebben vermoord. Onder de doden waren 34 journalisten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden