Russische taal wordt taboe in Oekraïne

Het hoofdkantoor van de Russische zoekmachine Yandex in Moskou. Beeld AFP
Het hoofdkantoor van de Russische zoekmachine Yandex in Moskou.Beeld AFP

In Oekraïne circuleren wetsvoorstellen om rechtbanken, scholen en overheids-instellingen waar Russisch gesproken wordt, te beboeten. De strijd tegen die taal verhardt.

Janne Chaudron

Mag er Russisch worden gesproken in Oekraïne? Zo ja: hoe vaak en waar? Het zijn vragen die de Oekraïense politiek sinds jaar en dag bezighouden. Maar de laatste maanden verhardt de taalstrijd wel erg snel. Het Oekraïense parlement, de Rada, voert de ene na de andere wet door die ervoor moet zorgen dat het Russisch in meer of mindere mate verdwijnt uit de samenleving.

Zo moet voortaan 75 procent van de programma's op de nationale tv uitgezonden worden in het Oekraïens. Ingrijpend, want een groot deel van de uitzendingen is in het Russisch, in sommige regio's 90 procent.

Hoewel Oekraïens de officiële taal is, spreken bijna alle Oekraïners ook Russisch (de verschillen tussen de talen zijn vergelijkbaar met het Duits en het Nederlands). Voor een derde van de inwoners is het Russisch de moedertaal. Vooral in het oosten en zuiden van het land wordt vaker Russisch dan Oekraïens gesproken.

Eind vorig jaar keurde de Rada al een wet goed die nationale radiostations verplicht de speellijst voortaan voor 30 procent uit Oekraïense nummers te laten bestaan. Dat moet oplopen tot 35 procent in 2018.

President Petro Porosjenko voerde actief campagne voor de nieuwe wet. Op sociale media riep hij de Oekraïners op hun favoriete nationale liedje te delen. Zelf gaf hij de voorkeur aan Okean Elzy, de band die de banden met het Westen propageert.

"Zorgelijk", zegt politicoloog Michailo Minakov over de huidige ontwikkeling. Hij is verbonden aan de universiteit van Kiev en geeft gastcolleges aan de Europa-universiteit van Frankfurt. "Het afgelopen half jaar wordt de ideologische strijd - want dat is het - harder gevoerd dan ooit tevoren. Ik ben bang dat het definitief het einde van Oekraïne inluidt."

Nationalistisch

Er circuleren verschillende voorstellen, ingediend door nationalistische partijen, in het Oekraïense parlement die de taalwetten nog strikter moeten maken. Concreet komt dat neer op het vervangen van het Russisch door het Oekraïens in alle openbare gebouwen zoals scholen en rechtbanken, op lokaal en nationaal niveau. Russisch als minderheidstaal wordt niet meer beschermd, op overtredingen volgen geldboetes.

Hoewel het onwaarschijnlijk is dat Porosjenko zijn handtekening onder deze controversiële taalwetten zet, is het volgens Minakov wel zorgelijk dat deze voorstellen überhaupt circuleren. Het zegt iets over het klimaat dat steeds nationalistischer wordt. Het vormt een breuk met het verleden.

In de Taalwet van 2012, ingevoerd door de gevluchte Viktor Janoekovitsj en nog steeds van kracht in het land, krijgt het Russisch als minderheidstaal veel erkenning. In regio's waar in zeker 10 procent van de parlementaire afgevaardigden bestaat uit Russisch sprekenden, mag in openbare gebouwen Russisch de voertaal zijn.

Discriminatie

Bij Porosjenko's aantreden zijn voorstellen gedaan om de taalwet te hervormen, maar die zijn telkens verworpen. Nu dreigt de taalkwestie te worden gekaapt door nationalisten met alle gevolgen van dien, zegt Minakov. "De taalstrijd is typisch zo'n ideologisch onderwerp waar veel nationalistische sentimenten bij komen kijken." Er wordt volgens de Oekraïense politicoloog nu al gediscrimineerd. "Jonge, Russische artiesten worden geweerd van de Oekraïense televisie. Ze krijgen steeds minder ruimte om zichzelf te uiten."

Porosjenko mengt zich actief in deze ideologische strijd, zegt Minakov. "In 2014 presenteerde hij zich nog als de redelijke kandidaat, de man die verandering zou bewerkstelligen door verschillende groeperingen in Oekraïne dichterbij elkaar te brengen. Daar is niets meer van over."

De taalstrijd is daar een voorbeeld van. Maar de afgelopen twee jaar zijn er meer controversiële wetten doorgevoerd, zegt de Oekraiense politicoloog. Zo zijn communistische symbolen voortaan verboden en moeten alle straatnamen die verwijzen naar het communisme vervangen worden. Tegelijkertijd mogen nationalistische groeperingen niet beledigd worden: die worden aangeduid als patriotten.

"De regering is bezig het land te vernietigen", zegt Minakov. "Het gaat heel ver. Kinderen op school moeten sinds twee weken zelfs melden of hun ouders patriotten zijn of tot het kamp van de pro-Russische separatisten behoren."

Oekraïne weert Russische sociale netwerksites

De Oekraïense president Petro Porosjenko maakte gisteren bekend dat de Russische variant van Facebook, VKontakte, verboden wordt. Ook de Russische mailaanbieder Mail.ru en zoekmachine Yandex gaan op zwart. Opvallend omdat VKontakte na YouTube en Google de meest bezochte site is in Oekraïne. Mail.ru en Yandex staan vier en vijf. Het besluit is onderdeel van nieuwe sancties tegen Rusland. Volgens de president is het verbod nodig omdat veel nepnieuws verspreid wordt via de sites. Eerder verbood hij al Russische tv- en radiostations. Begin dit jaar mocht het onafhankelijke Russische Dozjd niet meer uitzenden nadat het een kaart liet zien waarop de Krim toebehoorde aan Rusland. Mediawaakhonden zeiden toen al te vrezen voor eenzijdige berichtgeving.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden