Russische sancties: ondernemen is niet risico's afschuiven

"De schade die Nederlandse landbouwbedrijven zullen ondervinden is niet het directe gevolg van een daad van Den Haag of Brussel, maar van Moskou."Beeld anp

De belangenbehartiger van de Nederlandse boeren was er als de kippen bij om steun van de overheid te vragen nu Poetin tegensancties uitvaardigt. Nog voordat bekend werd welke producten precies door de Russische tegenmaatregelen worden getroffen, verlangde de voorzitter van LTO Nederland al 'compenserend' beleid. Het kan toch niet zo zijn, betoogde hij, dat de landbouwsector in zijn eentje de klappen moet opvangen die worden uitgedeeld als reactie op de Westerse sancties tegen Rusland.

Patrick van Schie

Dat klinkt redelijker dan het is. De schade die Nederlandse landbouwbedrijven zullen ondervinden is niet het directe gevolg van een daad van Den Haag of Brussel, maar van Moskou. Indien landbouwers de schade gecompenseerd willen krijgen, zullen zij daar moeten aankloppen. Uiteraard zullen ze volstrekt vergeefs op de poorten van het Kremlin bonken. Dat Poetin niet thuis zal geven, is echter geen reden de rekening naar de Nederlandse (of Europese) belastingbetalers door te schuiven.

Uitblijven van opbrengsten
De schade bestaat bovendien grotendeels uit het uitblijven van verwachte opbrengsten. Dat is uitermate spijtig voor de bedrijven die het treft, maar het hoort ook bij het risico van het ondernemen. Soms hoop je op winst en overtreft die al je verwachtingen. Kassa. Soms echter hoop je op winst die nooit wordt gerealiseerd. Dat kan allerlei oorzaken hebben: van consumenten die het product (in de ogen van een producent altijd onterecht) niet goed genoeg of te duur vinden, via misoogsten en bureaucratische rompslomp in tal van landen, tot politieke risico's. In alle gevallen geldt: pech.

De opening van de markten achter het voormalige IJzeren Gordijn heeft Westerse bedrijven de afgelopen kwart eeuw vele kansen geboden. Nederlandse landbouwers hebben daar vaak mooi van kunnen profiteren. Komt een deel van die winst eigenlijk toe aan Gorbatsjov of aan Reagan omdat door hun toedoen het IJzeren Gordijn verdween? Nee natuurlijk.

Verhoogde risico's
In een politiek instabiel en nog altijd autoritair bestuurde staat als Rusland gaan de kansen voor ondernemers op de markt gepaard met verhoogde politieke risico's. Wie die niet voor zijn (eigen) rekening wil nemen, had er beter aan gedaan in veiliger landen te gaan ondernemen. Men had zich bijvoorbeeld kunnen beperken tot de voormalige Sovjet-satellietstaten die tegenwoordig lidstaten van de Navo zijn. In Rusland zijn nu de verhoogde risico's van gisteren de tegenslagen van vandaag geworden. Ondernemingen zullen daar zelf mee om moeten zien te gaan. Zij kunnen andere, veiliger markten aanboren. Of ze zullen de verliezen moeten nemen.

Wat zouden de belangenbehartigers van de Nederlandse landbouw ervan vinden als Shell bij hen aanklopte omdat zijn investeringen in een instabiel land door geweld of nationalisatie worden vernietigd. Zijn dat ook risico's die we allemaal met elkaar moeten delen? Moet dan dus de belastingbetaler opdraaien voor een verkeerd uitpakkende risico-analyse door Shell? Als dit voor Shell all in the game is, en dat is het natuurlijk, waarom zou voor boeren dan een uitzonderingspositie gelden? Is de sector door decennialang Brussels landbouwbeleid verwend geraakt en het echte ondernemen verleerd?

Patrick van Schie is historicus en directeur van de TeldersStichting, de liberale denktank van Nederland. Hij schrijft deze column op persoonlijke titel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden