Russische roulette in Afrika

De politie onderzoekt een huis in de Zuid-Afrikaanse plaats Ermelo dat gebruikt zou worden voor prostitutie. (FOTO AP)Beeld AP

In Zuid-Afrika woedt een discussie over het legaliseren van prostitutie. Voorstanders hadden dat liefst nog vóór het WK voetbal geregeld, maar dat is niet gelukt. De meningen lopen nog altijd sterk uiteen.

Prostitutie is sinds 1988 verboden in Zuid-Afrika. Maar het oudste beroep staat ter discussie. De regering is sinds 2002 bezig met het aanpassen en moderniseren van de Sexual Offences Act van 1957 en momenteel is prostitutie aan bod. Legaliseren en reguleren, of niet?

Voormalig landelijk korpschef van politie Jackie Selebi gaf in 2007 de aftrap voor de publieke discussie. Hij stelde voor om prostitutie (en openbaar alcoholgebruik) nog voor het WK voetbal van dit jaar te legaliseren. Niet zozeer uit bezorgdheid over de gezondheid en veiligheid van de beroepsgroep, maar meer uit oogpunt van de politiemacht. Als die zich niet druk hoeft te maken over hordes dronken voetbalfans die naar de hoeren gaan, is de sterke arm vrij voor belangrijker taken, zoals orde en veiligheid.

Selebi kreeg later bijval vanuit de politiek, onder anderen van de premier van de provincie Gauteng (met de grote steden Johannesburg en Pretoria). Zij hield in mei 2009 een pleidooi voor het reguleren van de commerciële seksindustrie: prostitutie toestaan in afgebakende zones, de sekswerkers registreren en periodiek onderwerpen aan gezondheidsonderzoeken. Nomvula Mokonyane benadrukte de waarde van gelijke rechten voor alle burgers, ongeacht hun beroep. „Dat betekent dat ze ook – net als u en ik – belasting moeten betalen.”

De machtige vakbondskoepel Cosatu is ook vóór. Die ziet het decriminaliseren van prostitutie als een manier om banen te scheppen en dus armoede te bestrijden. Cosatu – die met regeringspartij ANC en de communistische partij SACP een alliantie vormt – hoopt wel dat ’de socialistische strijd’ uiteindelijk sekswerk overbodig zal maken.

Tegenstand is er ook genoeg. Uit een opiniepeiling kort na de uitspraken van Selebi bleek dat 79 procent van alle Zuid-Afrikanen prostitutie niet wil legaliseren.

Ook het Openbaar Ministerie is fel tegen. Dat is van mening dat decriminalisatie niets zal veranderen aan de onbeschermde positie van vrouwen in de seksindustrie, noch dat het zal helpen om uitbuiting, vernedering, geweld en misbruik terug te dringen.

Sterker: als prostitutie legaal is, neemt het aanbod toe en daarmee ook de vraag. Wat weer leidt tot een forse stijging van het aantal vrouwen en kinderen dat wordt verhandeld ten behoeve van de seksindustrie, vreest het OM.

De Zuid-Afrikaanse politie en justitie zouden liever zien dat de wet strikter wordt nageleefd en dat ook hoerenlopers worden aangepakt, bijvoorbeeld door hen met naam en toenaam bekend te maken. Alleen naming and shaming kan de prostituees beschermen, meent het OM.

Christelijke organisaties als het Family Policy Institute en Doctors for Life benadrukken ook dat het legaliseren van prostitutie slechts de criminelen en mensensmokkelaars in de kaart speelt. „Het is een vorm van slavernij. Veel vrouwen komen gedwongen in het sekswerk terecht – is het niet door criminelen of pooiers, dan wel doordat ze vanwege armoede, seksueel misbruik of drugsverslaving geen andere uitweg zien”, stelt Martin Coltman van Doctors for Life. „Als je prostitutie legaal maakt, geef je daarmee het signaal af dat het oké is, dat het sociaal aanvaardbaar is. Terwijl het mensen juist zó diep beschadigt.”

De organisatie, die praktische hulp biedt aan prostituees die ’het leven’ willen verlaten, is bezorgd over de toenemende mensenhandel in de aanloop naar het WK. Doctors for Life verwacht dat de vraag naar betaalde seks rond het voetbalspektakel flink zal toenemen. Coltman: „We hoorden al dat er meisjes werden geronseld met de belofte dat ze in twee maanden meer kunnen verdienen dan hun ouders in een heel jaar.”

In Zuid-Afrika verblijven de komende weken naar schatting zo’n 400.000 tot 450.000 buitenlandse voetbalfans. Al zou maar één op de twintig naar de hoeren gaan, dan praat je al over ruim 20.000 sekscontacten. „En vanwege de hoge hiv-besmettingsgraad betekent dat een virtuele aidstijdbom. Het is Russische roulette”, waarschuwt Coltman.

Exact hetzelfde argument gebruikt Zuid-Afrika’s Nationale Aids Raad (Sanac) juist om te pleiten vóór legaliseren van prostitutie. Zuid-Afrika behoort tot de landen met de hoogste hiv-besmettingsgraad ter wereld. Van de bevolking tussen 15 en 49 jaar is 18 procent hiv-positief, en sekswerkers gelden als groep die de grootste risico’s loopt. Juist omdat zij illegaal werk doen, is het voor hen veel moeilijker om toegang te krijgen tot hiv-preventie- en behandeling. Specifiek op sekswerkers gerichte gezondheidsprogramma’s zijn er nu nauwelijks. Het legaliseren van de seksindustrie zou het voor de sekswerkers makkelijker maken om zichzelf én hun cliënten te beschermen, aldus de Sanac.

Ook de belangenorganisatie voor prostituees, Sex Workers Education and Advocacy Taskforce (Sweat), wil mede daarom dat prostitutie legaal wordt. „In Nieuw-Zeeland is sekswerk ook gedecriminaliseerd, en dat heeft geleid tot minder onveilige seks, minder geweld, minder mensenhandel, meer toezicht en betere relaties met de politie”, zegt directeur Eric Harper van de in Kaapstad gevestigde organisatie. „Bij ons wordt de sector gerund door criminelen; dan heb ik toch liever dat het wordt gecontroleerd door de overheid.”

Daarbij ziet Sweat legalisatie ook als een manier om vrouwen vooruit te helpen. Harper: „Het is hun eigen lichaam, daar hebben ze toch zelfbeschikkingsrecht over? My body, my business. Er zijn zat vrouwen die redeneren: Als ik seks heb met twee klanten, verdien ik meer dan wanneer ik een maand werk als huishoudelijke hulp, én ik kan overdag bij mijn kinderen zijn.”

De directeur geeft toe dat het decriminaliseren van de sekssector niet betekent dat daarmee lichamelijk geweld, uitbuiting en mensenhandel meteen zijn uitgebannen. Alles zal afhangen van goede controles. En daarbij zullen criminelen altijd naar wegen zoeken om de wet te omzeilen. Maar het is in elk geval een stap in de goede richting om het sekswerk bovengronds te krijgen en veiliger te maken, vindt hij.

Prostituees kunnen dan ook normaal aangifte doen tegen hun pooier als die ze mishandelt. „Als er nu een hoer wordt vermoord, doet de politie er doorgaans weinig aan”, aldus Harper. „De hoeren worden op straat wel regelmatig lastiggevallen door de politie.”

Het punt is dat er in Zuid-Afrika nu eenmaal gigantisch veel seks plaatsvindt in ruil voor geld of goederen, van loverboys en sugardaddy’s tot straatprostituees, zegt Harper. Of het nu verboden is of niet. „Als je prostitutie wilt aanpakken, kun je beter kijken naar de onderliggende maatschappelijke factoren zoals armoede en gebrekkige opleiding.”

Voorlopig zal prostitutie nog verboden blijven. Ook een tijdelijke versoepeling tijdens dit WK, waar prostituees op aandringen, zat er niet in. De South African Law Reform Commission, de denktank van het ministerie van justitie die zich buigt over de herziening van de sekswet, bereidt nu een initiatief wetsvoorstel voor. Een eventuele wetswijziging wordt niet voor 2011 van kracht.

Straatprostituees in Johannesburg maken zich in ieder geval op voor hoogtijdagen, berichtte The Star onlangs. „Ik investeer nu in extra sexy outfits, en ik ga naar de gym om in vorm te blijven”, citeerde de krant één van de dames die achter het Sandton station werken. Ze maken zich wel zorgen om de politie, die deze dagen extra hun best doet om prostituees van de straat te weren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden