Russische oppositie zucht onder aanvallen met het 'groene spul'

Beeld AP

Na het nieuwste incident blijft Aleksej Navalny van plan mee te doen aan volgende presidentsverkiezingen.

Het was een klassieke aanval. De dader wachtte zijn slachtoffer op, een pet boven de ogen getrokken, met in zijn hand een bekertje waaraan hij ogenschijnlijk nipte. Toen zijn doelwit door de draaideur naar buiten kwam en op het punt stond in de klaarstaande auto te stappen rende hij erop af, leegde zijn bekertje met groene vloeistof in het gezicht van het verbouwereerde slachtoffer en verdween binnen luttele seconden.

Het slachtoffer was ditmaal de bekende Russische oppositieleider Aleksej Navalny, die al vaker hetzelfde groene goedje en ook taarten in zijn gezicht heeft gekregen. Maar afgelopen week kregen ook andere, minder bekende activisten te maken met soortgelijke aanvallen. Jevgenija Fjodorova, activiste van de links-liberale oppositiepartij Jabloko, kreeg vlakbij haar huis een nog onbekende vloeistof in haar gezicht gesproeid. Sindsdien is ze aan een oog blind en vechten artsen om haar gezichtsvermogen te redden. Tekenend is dat de politie zich afzijdig houdt, of pas na lang aandringen en kostbaar tijdverlies een onderzoek instelt.

De door de wol geverfde Navalny reageert doorgaans laconiek op de incidenten en probeert zo mogelijk de gevolgen ervan - zoals een groen gezicht - op ludieke wijze te gebruiken in zijn eigen campagne. Navalny blijft ondanks een voorwaardelijke veroordeling vastbesloten deel te nemen aan de presidentsverkiezingen van volgend jaar. Maar ditmaal lijken de gevolgen van de aanval ernstiger dan zich eerst liet aanzien. Volgens Navalny's arts heeft hij het gezichtsvermogen in zijn rechteroog voor tachtig procent verloren. "Dus misschien krijgt Rusland voor het eerst een president met één oog", grapt de oppositieleider.

Pesterijen

Aanvallen met het moeilijk te verwijderen groene ontsmettingsmiddel zijn op zichzelf niet nieuw. De meeste prominente vertegenwoordigers van de oppositie hebben ermee te maken gehad, naast tal van andere pesterijen als bommeldingen en zogenaamde lekkages of stroomstoringen in gebouwen waar een evenement van de oppositie is gepland. Begin dit jaar kreeg oud-premier Michail Kasjanov groene vloeistof in zijn gezicht en vorig jaar moest de gevierde schrijfster Ljoedmila Oelitskaja het ontgelden, bij de bekendmaking van de winnaars in een geschiedenisscriptiewedstrijd. Dat diezelfde plechtigheid vorige week zonder incidenten verliep was mede te danken aan de bijzondere waakzaamheid van de organisatoren.

Maar de toegenomen intensiteit en het grimmiger karakter van de aanvallen luiden volgens diverse waarnemers een kwalitatief nieuwe fase in. Politiek commentator Andrej Kolesnikov van het Moskouse Carnegie-centrum vergelijkt de huidige 'epidemie' met de haatcampagnes van de veiligheidsdiensten tegen andersdenkenden in Oostbloklanden ten tijde van de Koude Oorlog. Columniste Joelija Latynina trekt in de krant Novaja Gazeta een vergelijking met de jaren dertig in Duitsland.

Vaak zijn de daders van de aanvallen leden van Russische nationalistische groeperingen die banden hebben met het Kremlin. Bij het jongste incident met Navalny ging het waarschijnlijk om leden van de beweging Serb, die hem eerder met een taart belaagden. Opereren zij zelfstandig, of ontvangen zij instructies van hogerhand? Omdat dat laatste moeilijk hard te maken is, doet Latynina, die al eens een emmer met uitwerpselen over zich heen kreeg, een praktische suggestie: is een incident niet of niet serieus door de politie onderzocht, dan kun je er er simpelweg van uitgaan dat het Kremlin er de hand in heeft.

Ook blogger Oleg Kasjin, ooit bijna doodgeslagen door twee mannen, gelooft dat de Russische machthebbers de handen niet in onschuld kunnen wassen. Op de nieuwssite Republic.ru schrijft hij dat een enkel telefoontje van het Kremlin naar genoemde organisaties voldoende is om een eind te maken aan dit soort praktijken. 'Maar niemand belt'.

Een soort jodium, bij elke drogist te koop

'Zeljonka' heet het wapen waarmee steeds vaker Russische activisten en vertegenwoordigers van de oppositie worden belaagd. Vrij vertaald heet het 'groen spul'. De vloeistof behoort tot de triarylmethaankleurstoffen en is in Rusland overal goedkoop verkrijgbaar bij de drogist. De Russen gebruiken 'zeljonka' bij voorkeur en in plaats van jodium. Dat het ook veelvuldig wordt gebruikt om politieke tegenstanders te besmeuren komt doordat het goedje lastig is te verwijderen en doorgaans pas na uren, zoniet dagen van intensief wassen geheel is verdwenen. Aleksej Navalny beantwoordde de avond na de laatste aanval met 'zeljonka' live via zijn videoblog vragen van kijkers, met de groene sporen van de aanval nog duidelijk zichtbaar. 'Zeljonka' is giftig. Contact met de ogen kan blindheid veroorzaken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden