Russisch-joodse sprookjesacteurs bedwingen het Nederlands

BERLIJN - In Berlijn-Karlshorst is vijf jaar na de Wende nog niet veel veranderd. Behalve de reclameborden en de auto's is het straatbeeld nog dat van de DDR. In het voormalige Kulturhaus van de Sovjet-legerbasis die hier was, repeteert het Joodse Theater Grimassa voor een tournee door Nederland.

Het Russische sprookje 'De Kikkerkoningin' wordt speciaal voor de Nederlandse kinderen in het Nederlands gespeeld. En dat is voor de Russische acteurs geen eenvoudige opgave. Ze beheersen inmiddels allemaal een beetje Duits maar de Nederlandse taal is een gegorgel. Met hulp van een Nederlandse studente theaterwetenschap studeren ze de woorden fonetisch in. En dat terwijl de levendige choreografie van het muziektheaterspektakel taal vrijwel overbodig maakt.

Theater Grimassa is het eerste joodse theatergezelschap van na de oorlog in Berlijn. Het gezelschap werd in 1991 opgericht door een actrice uit de voormalige DDR maar het bestaat inmiddels vrijwel uitsluitend uit Russische immigranten. Voor volwassenen spelen ze het jiddische muziektheaterstuk 'Die frejliche Kretschme', de vrolijke herberg. Ook dat is de komende weken in Nederland te zien.

Artistiek leider Alexander Levit wil de vraag waarom hij naar Duitsland kwam, eigenlijk niet meer beantwoorden. Hij zucht, de choreograaf Sergej Gritzai is allang opgestapt. Maat vol

“Ik wil eigenlijk vooral over theater praten maar krijg steeds de vraag over mijn afkomst gesteld, dat is vervelend en heeft met mijn beroep als acteur en regisseur niets te maken.” Levit beëindigde zijn carrière als succesvol en bekroond acteur in Kiev nadat hij ontdekte dat zijn oudste zoon vermoedelijk geen studieplaats kreeg omdat hij joods was. Eigenlijk was het vooral Alexanders vrouw Olga, ook een succesvol actrice, die meende dat de maat vol was en dat ze hun carrières voor die van hun kinderen moesten opofferen. Zo geschiedde.

Daarom zitten vader en moeder nu bij het ongesubsidieerde theatergroepje Grimassa dat in een somber DDR-hol repeteert, en leven ze van een uitkering. Alexander overweegt naar Kiev terug te keren. Zijn zoons zijn inmiddels oud genoeg om voor zichzelf te zorgen, meent hij. Op zo'n manier, onder zulke omstandigheden kan en wil hij geen theater maken. Levit had gehoopt dat de stad Berlijn wel geld over zou hebben voor het eerste joodse gezelschap. Maar dat bleek een teleurstelling.

Wat voor Levit en zijn vrouw Olga geldt, is ook op choreograaf en balletmeester Sergej Gritzai van toepassing. Hij liep meteen weg toen hij merkte dat ons gesprek alweer over de immigratie ging en niet over zijn vak. Gritzai heeft een balletloopbaan bij het 'Molodoj Ballet' in Leningrad achter zich en won in de voormalige Sovjet-Unie meerdere prijzen als choreograaf.

De zangeres Maria Nester is spraakzamer. Zij kwam naar Duitsland omdat haar dochter kanker overhield aan de kerncentraleramp in Tsjernobil. Zij behoorde tot een 'contingent joodse vluchtelingen' zoals dat officieel heet, dat in Duitsland werd toegelaten. Zo'n twintigduizend volgden haar. Als operazangeres van de staatsopera in Kiev maakt ze hier geen schijn van kans.

Ze laat merken dat ze eigenlijk helemaal geen zin heeft om naar Nederland te gaan. Toneelspelen is niet haar vak, ze doet het alleen omdat ze anders thuis zit.

Op het troosteloze plastic zeil met houtmotief in dit repetitiehol oefenen ze desalniettemin de onmogelijkste klanken: 'Waar is mijn pijl?', articuleert de choreograaf perfect. Hij speelt een koningszoon die een driekoppige draak gaat verslaan.

Bruid

Gritzai heeft een onbegrijpelijk talent voor de Nederlandse taal. Het woord 'bruid' moet de zangeres eindeloos herhalen. De ui-klank blijft steken. Toch zullen de kinderen van Amsterdam, Nijmegen en Alkmaar die deze voorstelling zien, geen moeite hebben het Russische sprookje te begrijpen.

De volwassenen die in Winschoten, Breda, Amsterdam, Leeuwarden, Arnhem, Nijmegen en Heerenveen de voorstelling 'Kretschme' zien, zullen het met het jiddisch moeten doen.

Levit zegt dat hij eigenlijk het liefst ook niet-jiddische stukken op het repertoire wil nemen in de toekomst. Maar hij dacht dat de joodse afkomst van de meeste spelers hier op substantiële financiële ondersteuning van de stad kon rekenen.

Het leverde wel bijdragen op van de joodse gemeente in Berlijn en andere instanties. Die vallen waarschijnlijk weg als de groep iets anders speelt.

Deze tragedie is aan de repetities niet af te zien. De groep speelt soepel, met humor en aandacht. De kostuums schijnen prachtig te zijn. Ik neem het graag aan. Het is duidelijk dat hier iets te veel talent op het toneel staat om een eenvoudig sprookje te vertolken: een topchoreograaf, een opera-soliste, topacteurs en een van de mooiste operette-tenors uit Kiev.

Allemaal zijn we hier in dit achterafzaaltje misplaatst. Zij omdat ze op de grote schouwburgplanken horen en ik omdat ik dacht een verhaal te schrijven over de tragiek van Russische-joodse immigranten. Waarbij ik even aan hun talenten voorbijging. Doen alsof heeft geen zin, van Russisch theater heb ik geen verstand.

Mensen die de voorstellingen bekeken, zeggen dat ze fantastisch zijn. Dat lijkt me zeer waarschijnlijk. Maar met joods of Russisch heeft dat talent niets te maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden