'Russen noch Oekraïners hebben het alleenrecht op Roes'

Hans Thuis (1953), slavist en vertaler

"Het was een hele klus. Rond 2000 ben ik begonnen met vertalen. Ik moest het doen naast een volledige baan en een gezin. Het kwam aan op de avonduren en de weekeinden. Het is een vrij lijvig werk, en het is iets ingewikkelder dan het vertalen van een detective.

Vanuit historisch, literair en taalkundig oogpunt is de Nestorkroniek een belangrijk werk. Het is de oudste Oost-Slavische bron voor de geschiedenis van het Kievse Rijk, begin twaalfde eeuw geschreven door monniken van het Kievse Holenklooster. Het boek geeft een levendig beeld van de ontwikkelingen in Roes, zoals het rijk in de kroniek wordt genoemd, vanaf het midden van de negende eeuw tot het tweede decennium van de twaalfde eeuw.

De kroniek is in allerlei talen verschenen: Frans, Duits, Engels, Roemeens, zelfs Chinees. Maar een Nederlandse vertaling ontbrak. Dat vond ik een groot gemis, ook omdat Nederland een belangrijke vertaaltraditie heeft op het gebied van de Russische literatuur.

Soms was het doorbijten, er staan ook saaie passages in. Uitgebreide beschrijvingen van verdragen tussen Roes en Byzantium bijvoorbeeld. En lange verhandelingen over de bijbelse geschiedenis en de oosters-orthodoxe visie daarop. Dat was een uitputtingsslag. Ik ben geen theoloog en meer geïnteresseerd in de taalkundige, historische en literaire aspecten.

Gaandeweg ben ik toch steeds enthousiaster geworden. De kroniek is een mozaïek van historische feiten en anekdotes, levensbeschrijvingen van vorsten en heiligen, legenden en stichtelijke lessen. Er staan prachtige verhalen in. Bijvoorbeeld over Olga, de eerste vrouwelijke vorst van Roes, die op een vreselijke manier wraak neemt op een naburige stam na de moord op haar man Igor.

En over de reis van de apostel Andreas die een kruis plant ergens in de buurt van waar later Kiev zou worden opgericht, en dan zegt: hier komt later een belangrijke christelijke stad. Feitelijk kan het verhaal van zijn reis natuurlijk niet kloppen, maar daarmee wordt Roes wel betrokken bij de vroegste ontwikkeling van het christendom. Mooi is ook de zogenaamde missielegende, het verhaal dat Vladimir gezanten uitzond om de islamitische, rooms-katholieke en Byzantijnse eredienst te onderzoeken, alvorens voor de laatste te kiezen.

Nog altijd leidt deze middeleeuwse tekst tot controverses tussen Russische en westerse historici. Wie waren de stichters van Roes? Volgens de kroniekschrijver waren dat Scandinavische vorsten. De meeste Russische historici betwisten dit, maar westerse nemen dit stichtingsverhaal voor waar aan - ik denk op goede gronden.

Over de vraag of Roes deel uitmaakt van de Oekraïense of de Russische geschiedenis is dan weer onenigheid tussen Oekraïense en Russische historici. En sinds de Russische interventie in Oekraïne is die polemiek weer in alle hevigheid opgelaaid. Wat dat betreft komt de vertaling van de kroniek op een bijzonder moment. Het boek heeft ook actuele waarde.

Het is een lastige kwestie. De Russen stellen Roes, ten onrechte, gelijk aan Rossija. Dit is de naam van de eerste vanuit Moskou geregeerde staat, begin zestiende eeuw. De Oekraïners beschouwen Roes op hun beurt als uitsluitend hun bakermat, omdat Kiev het centrum van het rijk was.

Ik denk dat Russen noch Oekraïners het alleenrecht hebben op de geschiedenis van Roes. De geschiedenis van Rusland en Oekraïne, maar ook die van Wit-Rusland, begint met Kiev-Roes. Het zou mooi zijn als deze landen zouden erkennen dat ze een gezamenlijke erfenis hebben."

Nestorkroniek, de oudste geschiedenis van het Kievse Rijk. Vert. en nawoord Hans Thuis

Vantilt; 304 blz. 29,50

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden