Rusland ziet hand Westen in elektriciteitsprotest Armenië

Demonstranten blokkeren al bijna een week een belangrijke verkeersader in de Armeense hoofdstad Jerevan, de Maarschalk Baghramyan Avenue. Overdag zijn er honderden mensen, maar in de koelte van de avonden en nachten neemt hun aantal toe tot duizenden.Beeld reuters

Een straatprotest in Armenië tegen een verhoging van de elektriciteitsprijs heeft alarmbellen doen rinkelen in Moskou. Rusland is bang dat er weer een volksrevolutie uitbreekt in een voormalige Sovjetrepubliek. Ook na een toezegging van de Armeense regering weigeren veel demonstranten te vertrekken.

Ruim een week duren de protesten nu, en ondanks een hard ingrijpen van de oproerpolitie vorige week, laten veel betogers zich tot nu toe niet verjagen. De aanleiding is een drastische verhoging van de elektriciteitsprijs die de regering wil doorvoeren, met 16 procent.

Afgelopen weekend probeerde de regering de angel uit het protest te halen. Zij beloofde de prijsverhoging voorlopig voor eigen rekening te nemen en intussen onafhankelijk onderzoek te laten doen. Als daar uit blijkt dat de prijsverhoging terecht is wordt die wel doorgevoerd, zei president Serzj Sargsian.

Activisten van de burgerbeweging 'Nee tegen het plunderen' die de protesten begon, zouden daarbij mee mogen praten. Zo'n 2000 aanhangers van de beweging namen hier zondag grotendeels genoegen mee en vertrokken. Hun leiders zeiden het protest te zullen voortzetten, maar met andere middelen. Naar schatting 6000 anderen bleven bij de blokkade in het centrum van Jerevan.

Daarmee lijken de protesten, de grootste in Armenië in jaren, op een tweesprong te staan. De vraag is of meer betogers zich naar huis laten sturen door de belofte van hun president, of dat de actie uitgroeit tot een bredere politieke volksbeweging die hun al langer bestaande grieven opgelost willen zien. Voorlopig lijkt het op het laatste.

Demonstranten zitten op straat voor een blokkade van vuilcontainers die ze hebben opgeworpen. De demonstratie is vandaag de elfde dag ingegaan.Beeld afp
Beeld ap

Voor veel inwoners van het arme Armenië is de verhoging van de elektriciteitsprijs de jongste druppel in een emmer vol problemen. In het land waar het gemiddelde maandsalaris omgerekend rond de 330 euro ligt, ergeren velen zich al jaren aan de corruptie, aan hun regering die haar verantwoordelijkheid ontloopt, en aan de grote vinger die rijke Russische zakenlui in Armenië in de pap hebben.

Veel bedrijven in Armenië hebben Russische eigenaren. Dat geldt ook voor het elektriciteitsbedrijf ENA, dat centraal staat in dit conflict. Het is in handen van het Russische Inter-RAO, waarvan topman Igor Setsjin een goede vriend is van Poetin.

ENA vroeg de Armeense regering in mei akkoord te gaan met een stevige prijsverhoging, met als reden een dreigend faillissement van het elektriciteitsbedrijf. Toen later uit een eigen rapport van ENA bleek dat het bedrijf zijn topmensen voor exorbitante bedragen in de watten legt, beloofde de regering dat die kosten niet op de bevolking zullen worden afgewenteld.

De groeiende protesten laten zien dat veel burgers dat niet geloven. Toen de demonstratie ruim een week geleden begon, namen er enkele honderden activisten van de burgerbeweging 'Nee tegen het plunderen' aan deel. Via sociale media - zoals op Twitter via #ElectricYerevan - riepen zij de bevolking op om mee te demonstreren.

De demonstranten, onder wie veel jonge activisten en studenten, discussieerden, zongen en dansten op straat. Het aantal mensen steeg snel tot enkele duizenden en zij begonnen een blokkade van een belangrijke verkeersader in het centrum.

Beeld reuters
Beeld ap

Oproerpolitie
De vrolijke sfeer sloeg vorige week dinsdag om toen de oproerpolitie de betogers probeerde te verjagen met een waterkanon en sommige lokale journalisten mishandelde en hun apparatuur kapotsloeg. Er vielen rond de twintig gewonden en 200 mensen werden opgepakt.

Het gewelddadige politieoptreden lijkt de houding van de betogers te hebben verhard en lokte bovendien meer mensen naar de blokkade, tot wel 15.000. Onder hen waren bekende Armeense artiesten en ook oppositiepolitici. In de koelte van de avonden en nachten is het aantal demonstranten het grootst, overdag slinkt het tot enkele honderden.

Na het ingrijpen van de oproerpolitie werden weer enkele dagen lang gewone agenten ingezet, maar na de toezegging van president Sargsian verscheen de oproerpolitie zondag weer dreigend op het toneel, in vol gevechtstenue. Het gebied rond de blokkade van vuilcontainers is nu grotendeels afgegrendeld en de sfeer is grimmiger.

Er worden leuzen geroepen als 'Voor een vrij en onafhankelijk Armenië' en borden in het Engels meegevoerd met de tekst 'Keep calm and fuck the system'. Ook een teken dat het protest een bredere politieke inslag krijgt, zonder dat meteen wordt opgeroepen tot het omverwerpen van de regering.

Beeld AFP
Vorige week dinsdag probeerde de Armeense politie de betogers te verdrijven met waterkanonnen. Rond de 200 mensen werden opgepakt. Lokale journalisten werden in een aantal gevallen mishandeld; hun telefoon en andere apparatuur werd kapotgeslagen.Beeld AP

Propaganda
Gealarmeerd door de vasthoudendheid van de betogers brengt Moskou zijn propagandamachine nu op toeren. Door de Russische media wordt de betoging afgeschilderd als een nieuwe 'kleurenrevolutie', een term die de Russische regering heeft bedacht na de volksopstanden in onder meer Georgië en recenter Oekraïne.

Russische regeringsfunctionarissen suggereren inmiddels dat het Westen achter het volksprotest zit en bezig is een coup voor te bereiden in Armenië. Voor die boodschap krijgen zij ruim baan in de Russische media.

Dat valt slecht bij de activisten. "Ons groeiende wantrouwen tegenover de Russische media is hun eigen schuld", zei de lokale blogger Izabella Abgarian tegen de BBC. "Zij vergelijken dit protest met dat op de Maidan in Oekraïne en zeggen dat de demonstranten wapens bij zich hebben. Het zijn allemaal leugens."

Hoe de Armeense autoriteiten verder zullen reageren nu de betogers weigeren te vertrekken, is de vraag. Moskou zal achter de schermen vermoedelijk aandringen op een snel en beslissend optreden van de oproerpolitie voordat het aantal demonstranten verder toeneemt en de eisen worden opgeschroefd.

Een politiechef in Jerevan dreigde gisteren dat de politie alle beschikbare middelen zal inzetten om de orde in de Armeense hoofdstad te herstellen. Onduidelijk is op dit moment of de Armeense regering het aandurft om voor een tweede keer hard in te grijpen tegen vreedzaam demonstrerende betogers.

Beeld afp
Beeld afp

Nauwe banden met Rusland

Armenië is op allerlei manieren sterk verweven met zijn grote buurland. De enige Russische militaire basis in de zuidelijke Kaukasus ligt in Armenië. Ook is Armenië als een van de slechts vier landen lid geworden van het vrijhandelsproject van de Russische president Poetin, de Euraziatische Economische Unie.
Armenië ligt ingeklemd tussen Georgië, Azerbaidzjan, Turkije en Iran, en heeft geen toegang tot zee. De oppervlakte is ongeveer drie kwart van die van Nederland. De bijna drie miljoen inwoners zijn overwegend christelijk. Het land heeft een eigen alfabet.
Armenië werd in 1922 veroverd door het leger van communistisch Rusland in ingelijfd in de Sovjet-Unie. In augustus 1990 riep Jerevan de onafhankelijkheid uit. Tussen 1991 en 1994 heeft Armenië oorlog gevoerd met buurland Azerbeidzjan over de Armeense enclave Nagorno-Karabach.
Een door bondgenoot Rusland bemiddelde wapenstilstand heeft ervoor gezorgd dat er nu weinig directe vijandelijkheden zijn, maar een permanente oplossing voor het geschil is er nog altijd niet. Door het conflict zijn de grenzen met Azerbeidzjan en bondgenoot Turkije al jaren dicht, waardoor de Armeense economie veel schade oploopt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden