Wedloop

Rusland zet alles op alles: binnen zeven jaar wil het land wereldleider gentechnologie zijn

Poetin maakte miljarden vrij om in gen-onderzoek te investeren. Beeld via REUTERS

Rusland wil dit decennium nog wereldleider zijn op het gebied van genetische technologie. Om die ambitie te halen, worden alle zeilen bijgezet.

Het Kremlin en het Russische staatsoliebedrijf Rosneft hebben de handen ineen geslagen voor een nieuw ambitieus project waarmee Rusland binnen zeven jaar wereldleider moet zijn op het gebied van genetische technologie. Afgelopen maart sloten de bestuursvoorzitter van Rosneft - en tevens goede vriend en vertrouweling van president Poetin, Igor Setsjin en vicepremier Tatjana Golikova een overeenkomst met als doel de ‘ontwikkeling van de Russische genetische technologie te versnellen.’ Daarnaast moet de deal Rusland minder afhankelijk maken van buitenlandse kennis.

De fascinatie van Moskou met genetische technologie is niets nieuws onder de zon. Zo maakte Poetin in 2018 omgerekend 1,8 miljard euro vrij voor wetenschappelijk onderzoek op het gebied van genetica. Vorig jaar kwam daar nog ruim 1,4 miljard euro bij voor een federaal programma om genetisch bewerkte gewassen te ontwikkelen.

Maar niet alleen de gulle hand van het Kremlin verraadt de toenemende belangstelling van de regering op het gebied van de genetische wetenschap. Poetin lijkt zelf ook een persoonlijke fascinatie te hebben met het onderwerp. In een interview dat half mei op de Russische staatstelevisie werd uitgezonden, verklaarde de president dat genetica in de toekomst een belangrijke rol zal spelen in het “beschermen van de toekomst van onze beschaving”. Want, aldus de president, “Rusland is niet zomaar een land, het is een unieke beschaving die we moeten beschermen met hoogstaande technologie, zoals kunstmatige intelligentie en genetische technologie”. 

Vladimir Poetin en Igor Setsjin van oliebedrijf Rosneft in mei in het presidentiële buitenverblijf vlakbij Moskou.Beeld REUTERS

Feilloos ingestudeerd een-tweetje

Hoewel het interview al in september 2019 werd opgenomen, kwam het in mei pas op tv. Dat lijkt allesbehalve toeval. Daags voor de uitzending zat Poetin een digitale bijeenkomst voor over genetische technologie waar ook Rosneft-CEO Igor Setsjin bij aanwezig was. Tijdens die bespreking vroeg Setsjin de president om een belastingvrijstelling voor investeringen op het gebied van genetische technologie, iets waar de president wel oren naar heeft. Sterker nog, tijdens de virtuele tête-à-tête met Setsjin vergeleek Poetin het genetische technologie programma van Rusland met de “nucleaire en ruimtevaartprojecten uit de twintigste eeuw”. 

Het was het begin van een feilloos ingestudeerd een-tweetje tussen beide heren. Tijdens hetzelfde onderonsje maakte Setsjin bekend dat Rosneft een centrum voor ‘uitvoerig onderzoek op het gebied van genetische technologie’ op gaat zetten in Moskou. Dat centrum moet verrijzen op de zogeheten ‘Mussenheuvels’ in de Russische hoofdstad, op steenworp afstand van de ‘technologische vallei’ van de prestigieuze Staatsuniversiteit van Moskou, het Russische antwoord op Silicon Valley in de Verenigde Staten. Daarnaast lanceerde Rosneft dit jaar een master genoomstudies aan diezelfde universiteit waar in september de eerste studenten zullen beginnen.

Maria Vorontsova, vermeend dochter van Poetin, krijgt de leiding over het nieuwe onderzoekscentrum. Beeld TRBEELD

Veronderstelde dochter Poetin krijgt leiding over onderzoekscentrum

Diverse ingewijden verklaarden in april tegenover de BBC dat niemand minder dan Maria Vorontsova de leiding over het nieuwe genetica onderzoekscentrum krijgt. Vorontsova is een vooraanstaand Russische endocrinoloog met een voorliefde voor genetica, maar bovenal is ze de veronderstelde oudste dochter van Poetin.

Ondanks dat het Kremlin en Poetin zelf de identiteit van Vorontsova nooit hebben bevestigd of ontkend, bestaat in de Russische media de consensus dat ze wel degelijk één van Poetins twee dochters is. De reactie van Rosneft na de berichtgeving van de BBC zette die claim alleen maar meer kracht bij en toonde eens te meer aan hoe gevoelig Poetins privéleven ligt. Kort na de publicatie van het artikel liet Rosneft weten dat het de BBC voor de rechter wil slepen vanwege ‘ongegronde leugens over het bedrijf en personen die niet betrokken zijn bij het project in kwestie.’

Onderzoek van de Russische tak van de BBC wees in april uit dat de oliegigant tot 2027 tussen de 450 en 900 miljoen euro in het nog te bouwen onderzoekscentrum wil pompen. Het paradepaardje van het nieuwe instituut wordt het ‘Genoom van Rusland’-project. Bedoeling van dat onderzoek is om een volledige genetische analyse van de Russische bevolking te maken. Onderzoekers zouden genetische defecten die typisch zijn voor etnische Russen willen opsporen en deze willen ‘repareren’ en zo onder meer de behandeling van ziekten willen bevorderen. Aan het project zullen ten minste honderdduizend deelnemers meedoen, grotendeels werknemers van Rosneft.

Genbewerking mag nu ook

Daarnaast sprak Moskou vorig jaar al de ambitie uit om zich ook op genbewerking van gewassen en dieren te gaan richten. Dit jaar nog zouden er ten minste tien genetisch gemodificeerde varianten van basisgewassen zoals tarwe, gerst en de aardappel uit Russische laboratoria moeten komen. In 2027 moeten dat er in totaal zelfs dertig zijn. Een aspiratie waar het nieuwe onderzoekscentrum van Rosneft een grote rol in kan gaan vervullen. Met de plannen voor genbewerking lijkt Moskou de teugels te laten vieren daar waar het genetische gemanipuleerde producten betreft. In 2016 nam de regering nog een wet aan die het maken van genetisch gemanipuleerde organismes in Rusland geheel verbiedt. Toch oordeelden diezelfde beleidsmakers vorig jaar dat genbewerking daar niet onder valt, omdat bij genbewerking in principe geen DNA van het ene naar het andere levende organisme wordt overgeheveld.

De keuze voor die beleidswijziging lijkt alles te maken te hebben met de ambitie om binnen zeven jaar wereldleider te worden op het gebied van genetische technologie. Daarbij sluiten de gezamenlijke plannen van het Kremlin en Rosneft naadloos aan bij de overkoepelende ambitie van Poetin om Rusland weer op diverse terreinen -van militair tot diplomatiek en economisch- als een wereldmacht te etaleren op het internationale toneel. En aangezien Poetin de genetica persoonlijk beschouwt als een onderzoeksveld dat “de toekomst van de hele wereld zal bepalen”, wil hij ook op dit punt niet achterblijven.

Russische academische infrastructuur laat te wensen over

Zeker niet nu de Verenigde Staten en China zich onlangs massaal op genbewerking van dieren en landbouwgewassen stortten. Zo besloot Washington in 2018 om genbewerking van planten als een standaard teeltmethode te gaan beschouwen en ook in Peking kijkt inmiddels niemand meer raar op van een peulvrucht waar genetisch een beetje aan gesleuteld is.

Of Rusland mee kan komen in de wetenschappelijke wedloop is nog maar de vraag. De academische infrastructuur in het land laat in vergelijking met zijn concurrenten te wensen over en vooralsnog komen Russische aardappelen louter van het veld en niet uit een petrischaaltje. Maar het feit dat een van de rijkste en grootste bedrijven van Rusland in samenspraak met de hoogste leider van het land zo sterk inzet op genetische technologie, zegt op zichzelf al hoe hoog de ontwikkeling van genetische technologie op de agenda van het Kremlin staat. En als zo’n machtige alliantie eenmaal gesmeed is, kan het snel gaan.

Lees ook:

Angst en onbegrip zetten genetische technieken in Nederland op achterstand

Europa is zeer terughoudend met genetische technieken. En in deze toch al keurige klas is Nederland het braafste jongetje. De gevolgen zijn ingrijpend, niet alleen voor de landbouw, maar ook voor kankerpatiënten. Onnodige schade, zeggen deskundigen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden