Rusland wint de Krim, maar verliest zijn bondgenoten

Loekasjenko (links) weigert de Oekraïnepolitiek van Poetin te steunen Beeld afp
Loekasjenko (links) weigert de Oekraïnepolitiek van Poetin te steunenBeeld afp

Nee, hij staat niet bepaald bekend als Poetins scherpste criticaster. President Aleksander Loekasjenko regeert al twintig jaar met harde hand over Wit-Rusland, dat wel eens de 'laatste dictatuur van Europa' wordt genoemd.

Waar de Russische politieke elite zich nu ineens met sancties geconfronteerd ziet, kreeg Loekasjenko al in 2011 een inreisverbod voor de Europese Unie en de VS aan zijn broek.

Dat hij toch in het zadel blijft, komt deels door zijn warme betrekkingen met Moskou, die hem handelsvoordelen opleveren. Loekasjenko is eigenlijk al zijn hele politieke leven dik met Moskou: in 1991 was hij het enige lid van het Wit-Russische parlement dat tegen het opheffen van de Sovjetunie stemde. Wit-Rusland en Kazachstan zijn buiten Rusland vooralsnog de enige leden van de Euraziatische douane-unie, de vrijhandelszone die Poetin oprichtte als tegenwicht voor de Europese Unie, maar die volgens critici een instrument is voor Ruslands imperialistische ambities.

Voorzichtig criticus
Loekasjenko is kortom de man van wie je in de huidige roerige tijden steun verwacht voor Ruslands ramkoers met de nieuwe regering in Kiev. Vooral ook omdat die regering voortkomt uit een volksopstand, en Loekasjenko zich in het verleden niet overmatig gevoelig heeft betoond voor de eisen van zulke demonstranten.

Toch blijven de steunbetuigingen uit Minsk maar uit. Sterker nog, Loekasjenko heeft zich de afgelopen tijd ontpopt als een voorzichtig criticus van het optreden van Poetin.

Op 23 februari liet hij al weten dat hij de territoriale integriteit van Oekraïne steunde. "Niemand mag dit geweldige land opdelen". Een paar dagen later vertrok zijn minister van buitenlandse zaken naar Letland, om met de Europese Unie te onderhandelen over nauwere betrekkingen. Niet dat Wit-Rusland nu op de heel korte termijn volwaardig lid zal worden, maar het signaal was duidelijk.

Volgens het blad Foreign Affairs ziet Loekasjenko de bui al hangen. Zijn economie is ook afhankelijk van handel met Europa, en Poetin lijkt erop uit te zijn om buurlanden die toenadering tot Europa zoeken te verzwakken. "Het laatste dat Loekasjenko wil is de volgende zwakke leider te worden die onder druk staat van demonstraties, vaak aangewakkerd door Rusland, en die vervolgens afhankelijk wordt van Rusland voor zijn overleven - zoals het met Janoekovitsj gebeurd zou zijn als die niet veel te heftig had gereageerd op de protesten."

Dit weekend sprak Loekasjenko zelfs van een 'slecht precedent' dat de Russen met de annexatie van de Krim geschapen zouden hebben. Zijn positie lijkt te zijn: we steunen Rusland, tot het moment dat Rusland zijn buurlanden tot vazalstaten dreigt te reduceren.

Datzelfde sentiment lijkt ook te leven in Kazachstan, het andere lid van de douane-unie. Op 5 maart ontmoetten de drie presidenten van die Unie elkaar in Moskou, maar tegen alle verwachtingen in bleef het na afloop van die top oorverdovend stil rondom de Russische aanpak van de Oekraïnecrisis. Geen steunbetuigingen, geen kritiek op het Westen, niks.

Geheime agenda
Rusland had zichzelf in Kazachstan namelijk een beetje onmogelijk gemaakt. Enkele Russische politici, zoals Vladimir Zjirinovski, hadden erop gezinspeeld dat de crisis in Oekraïne een mooi momentum verschafte om ook de Centraal-Aziatische republieken die vroeger tot de Sovjetunie behoorden weer in te lijven. Politici in Kazachstan reageerden zeer geïrriteerd. De uitspraken bevestigden hun donkerste vermoedens over de geheime agenda van Rusland.

Zo heeft Rusland er weliswaar een stukje land bij, De Krim, maar verliest het door die annexatie geleidelijk aan de steun van zelfs zijn trouwste bongenoten. Makkelijk zal het tegen die achtergrond niet zijn om van de douane-unie een volwaardige tegenhanger van de Eu te maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden