Rusland wil OVSE optuigen ten koste van de Navo

BRUSSEL - Een onderonsje tussen premier Wim Kok en de Franse president Jacques Chirac over drugs is niet uitgesloten, maar als ze elkaar dezer dagen in Lissabon tegenkomen hebben ze officieel andere zaken te doen.

THEO KOELE

Drugs komen zijdeling ter sprake op een Pan-Europese topconferentie (drugs, terrorisme en georganiseerde misdaad worden als 'nieuwe bedreigingen' afgeschilderd), maar het gaat toch veeleer om de 'oude' dreiging in Europa, die van de wapens.

De gespannen vrede in Bosnië en de moeizame relatie tussen Rusland en de Navo, die zich opmaakt voor uitbreiding, vormen de hoofdmoot van een tweedaagse conferentie in de Portugese hoofdstad. De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) brengt meer dan vijftig wereldleiders bijeen. De presidenten van Rusland en de VS zullen er echter niet bij zijn; Bill Clinton heeft het te druk met het samenstellen van een nieuwe regering en stuurt vice-president Al Gore, en de allesbehalve fitte Boris Jeltsin vaardigt premier Viktor Tsjernomirdin af.

Koude oorlog

De OVSE dateert uit de dagen van de koude oorlog, toen Oost en West zwaarbewapend naar elkaar loerden. Rusland zou de organisatie nu graag 'optuigen'. De OVSE, waarvan vrijwel alle Europese landen plus de VS en Canada lid zijn, en waarin elk land een gelijke stem heeft, zou de organisatie bij uitstek zijn om voor vrede en veiligheid in Europa te zorgen. De Navo, in de ogen van de Russen een verderfelijk relikwie van de koude oorlog, zou ondergeschikt moeten zijn aan de OVSE. Binnen de OVSE zou- nog steeds volgens Rusland- een groep van belangrijke landen een speciale rol moeten spelen, zo ongeveer als de Veiligheidsraad binnen de Verenigde Naties.

Maar de Russische verlangens zijn 'niet haalbaar', aldus Europese diplomaten die momenteel in Lissabon de conferentie van maandag en dinsdag voorbereiden. Toch beseffen die diplomaten dat de Russen 'iets' moeten krijgen, een blijk van welwillendheid, opdat ze niet met lege handen naar huis gaan. Want dan zal de anti-westerse stemming in Moskou, die zich concentreert op uitbreiding van de Navo, nog groeien.

Vooral president Clinton zet haast achter uitbreiding van de Navo met enkele Midden-en Oosteuropese landen. De Nederlandse minister van buitenlandse zaken Hans van Mierlo ziet de OVSE-top als onderdeel van een 'marsroute', die leidt naar uitbreiding, maar tegelijkertijd de banden tussen het Westen en Rusland versterkt. Hij noemt de top op voorhand 'belangrijk', maar verwacht geen grootse resultaten.

Bosnië is het tweede onderwerp op de top. De OVSE organiseerde de parlements-en presidentsverkiezingen in het land, dit najaar, en zou volgend jaar graag de 'supervisie' krijgen over de gemeenteraadsverkiezingen. Maar daarover bleek de afgelopen weken in Wenen, waar het 'voorwerk' voor de top werd verricht, geen overeenstemming te bestaan. Vooral de VS hebben, als geestelijke vaders van het vredesverdrag van Dayton, dit jaar de Bosnische verkiezingen 'doorgedrukt'. Kritische geluiden, zoals van OVSE-medewerkers, werden niet op prijs gesteld.

Onenigheid binnen de OVSE-landen bleek de afgelopen weken ook over de vraag, welke rol voor de organisatie is weggelegd bij de controle op ontwapingsakkoorden voor de Balkan, die dit jaar werden gesloten. Nu vrijwel vaststaat dat in 1997 een nieuwe vredesmacht onder Navo-vlag in Bosnië neerstrijkt, om er voor te zorgen dat de voormalige strijdende partijen niet opnieuw naar de wapens grijpen, rijst de vraag wat er voor de OVSE te doen valt.

Om wapens gaat het ook bij het derde belangrijke onderwerp dat in Lissabon aan de orde komt. De Russen willen af van het zogeheten CFE-verdrag, dat dateert uit de nadagen van de koude oorlog, en grenzen stelt aan de conventionele bewapening (tanks, kanonnen, troepen) in Europa. Sinds de val van de Muur en de ineenstorting van het Warschaupact is de situatie in Europa zodanig veranderd, dat de afspraken drastisch moeten worden herzien, vindt Moskou.

Het Westen heeft daar wel begrip voor. “Iedereen vindt dat het verdrag moet worden aangepast,” zeggen diplomaten in Lissabon. Maar de vraag is in hoeverre men Rusland tegemoet wil komen. Rusland brengt de aanpassing òòk in verband met de nakende Navo-uitbreiding, die de krachtsverhoudingen in Europa aanzienlijk zou veranderen. Moskou heeft gedreigd het verdrag gewoon aan de laars te lappen, als de uitbreiding van de Navo doorgaat. Daarmee heeft de komende discussie over een verouderd verdrag een nieuwe, zware politieke lading gekregen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden