Rusland: Wij mogen mensenrechtenhof en tribunalen negeren

President Poetin (rechts) met de voorzitter van het Constitutioneel Hof Valery Zorkin. Beeld HH
President Poetin (rechts) met de voorzitter van het Constitutioneel Hof Valery Zorkin.Beeld HH

Hoort Rusland nog wel thuis in de Raad van Europa? Die vraag dringt zich opnieuw op nu president Poetin een wet heeft getekend die het Constitutioneel Hof de mogelijkheid geeft besluiten van internationale gerechtshoven te toetsen aan de Russische grondwet.

Als bijvoorbeeld het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (een orgaan van de Raad van Europa) in Straatsburg een besluit neemt dat niet naar de zin is van het Kremlin, dan kunnen de hoeders van de Russische constitutie er hun licht over laten schijnen. Oordelen zij dat een dergelijk besluit in strijd is met de grondwet, dan heeft Moskou het volste recht het aan zijn laars te lappen, is het idee.

In dat geval, aldus de nieuwe wetstekst, 'kunnen handelingen, gericht op de uitvoering van het betreffende besluit van een internationaal orgaan voor de bescherming van de rechten en vrijheden van de mens, in de Russische Federatie niet worden uitgevoerd'.

Arctic Sunrise
De afgelopen jaren zijn er tal van dergelijke voor Moskou onverkwikkelijke besluiten genomen, in Straatsburg en elders. Onder de meest geruchtmakende is de uitspraak van het Permanente Hof van Arbitrage in Den Haag, dat Rusland compensatie moet betalen voor de arrestatie in 2013 van het Greenpeace-schip Arctic Sunrise.

Hetzelfde geldt voor de eis vorig jaar van het hof in Straatsburg dat Rusland bijna twee miljard euro moet uitbetalen aan gedupeerde aandeelhouders van het voormalige oliebedrijf Yukos, dat toebehoorde aan oliemagnaat Michail Chodorkovski en in 2003 via schimmige operaties feitelijk werd gerenationaliseerd.

De nieuwe wetswijziging volgt uit een besluit dat het Russische Constitutioneel Hof in juli nam. Daarin staat dat Rusland 'bij wijze van uitzondering' besluiten van Straatsburg niet hoeft uit te voeren, wanneer die in strijd zijn met de 'fundamentele principes' van de Russische grondwet. Het ministerie van justitie zei toen al ronduit dat de uitspraak directe gevolgen heeft voor de Russische houding in het geschil met de Yukos-aandeelhouders. Moskou kan zich hierop in de toekomst ook beroepen als in internationale gerechtshoven besluiten worden genomen die betrekkingen hebben op de Krim, of in het geval er ooit een internationaal tribunaal over vlucht MH17 mocht komen.

Prioriteit
De éminence grise van de Russische advocatuur, Genri Reznik, noemt de wetswijziging 'onzinnig', eerst en vooral omdat het de taak is van een constitutioneel hof wetten en regeringsbesluiten te toetsen aan de grondwet, niet om uitspraken te doen over afzonderlijke zaken, zoals het hof in Straatsburg doet.

Volgens Reznik wordt met de nieuwe regelgeving de Russische grondwet met voeten getreden, omdat daarin letterlijk staat dat internationale verdragen altijd prioriteit hebben boven de nationale wetten. Als Rusland dat niet langer wil, kan het de Raad van Europa verlaten, zegt hij in de krant Novaja Gazeta. "Maar wij stappen niet uit de overeenkomst en willen hem ook niet naleven. Dat is surrealistisch."

Rusland trad in 1996 toe tot de Raad van Europa en erkende met het tekenen van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens de jurisdictie van het hof in Straatsburg. Tienduizenden Russen hebben sindsdien gebruik gemaakt van de mogelijkheid daar hun recht te halen, in veel gevallen met succes. Onder hen talrijke Tsjetsjeense families, tijdens de oorlog getroffen door Russische bombardementen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden