Rusland vs. Yukos voor Haagse rechtbank

Ex-aandeelhouder van oliemaatschappij Yukos lijnrecht tegenover het Kremlin.

Aan de Parijse Quai Branly verrijst, op een steenworp afstand van de Eiffeltoren, een Russisch 'geestelijk-cultureel centrum', compleet met een traditionele Russisch-orthodoxe kerk. De bouw, in opdracht van het Kremlin, moet dit jaar zijn voltooid. Ex-aandeelhouders van de Russische oliemaatschappij Yukos hebben onlangs beslag laten leggen op het perceel, maar de bouw gaat door omdat het object een diplomatieke status heeft. Rusland heeft goede hoop dat het beslag weer wordt ingetrokken.

De zaak krijgt de komende weken nog een Nederlands tintje. In de zomer van 2014 genomen besloot het Permanent Hof van Arbitrage in Den Haag dat Rusland 50 miljard dollar aan schadevergoeding moet betalen aan de aandeelhouders van Yukos. Moskou heeft dat vooralsnog naast zich neergelegd en vecht het besluit nu aan bij de Haagse rechtbank, die gisteren de zitting opende om de Russische argumenten tegen het licht te houden.

Het Arbitragehof oordeelde in 2014 dat de Russische staat willens en wetens, middels absurd hoge belastingaanslagen, aanstuurde op een bankroet van Yukos. Zo kon Rusland het bedrijf nationaliseren en de toenmalige eigenaar, de in ongenade gevallen oliemagnaat Michail Chodorkovski, in de boeien sluiten. Chodorkovski werd gearresteerd en bracht tien jaar door in strafkampen, beschuldigd van belastingontduiking en diefstal.

Moskou legde het besluit van de Haagse rechters naast zich neer, met als gevolg dat de Russische staat sinds begin vorig jaar per dag 2,6 miljoen dollar aan boetes krijgt opgelegd. Beslagleggingen op Russische bezittingen volgden in Frankrijk en België, en procedures zijn in gang gezet om dat ook in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten mogelijk te maken.

Rusland zat intussen ook niet stil en verzamelde een dik dossier argumenten voor de tegenaanval. Het Kremlin put hoop uit een uitspraak vorige week van een Zweedse rechtbank. Die herriep een in 2012 door het Hof van Arbitrage in Stockholm toegekende compensatie van 2 miljoen dollar aan Spaanse Yukos-aandeelhouders, omdat het Arbitragehof niet gerechtigd was een dergelijk besluit te nemen.

Volgens Moskou heeft ook het Haagse Hof van Arbitrage procedurefouten gemaakt en moet het besluit van 2014 daarom nietig worden verklaard. Het hof noemde de ontmanteling van Yukos een schending van het Europese Energiehandvest, dat Rusland wel heeft getekend maar nooit geratificeerd. Het hof was volgens de Russen niet objectief, want sterk beïnvloed door een krachtige Yukos-lobby. De gedupeerde Yukos-aandeelhouders zijn volgens Moskou bovendien geen 'echte' buitenlandse investeerders, maar Russische zakenmensen die op slinkse wijze de Russische wetten probeerden te omzeilen.

Niet alleen is met deze zaak een recordbedrag gemoeid, het steekspel tussen de Russische staat en de Yukos-aandeelhouders sleept zich ook ongebruikelijk lang voort. Het Yukos-kamp beschuldigt Rusland ervan met opzet alle mogelijke procedures te rekken en laat niet na te benadrukken dat Moskou er een gewoonte van lijkt te maken besluiten van internationale instanties aan zijn laars te lappen.

Ze verwijzen dan naar het besluit van het Internationaal Zeerechttribunaal inzake het Greenpeace-schip Arctic Sunrise, dat in 2013 door de Russische veiligheidsdienst werd aangehouden. Rusland handelde volgens het tribunaal onwettig, maar weigert het gezag ervan te erkennen. Het Haagse Hof van Arbitrage besloot vorig jaar dat Rusland compensatie moet betalen voor de toegebrachte schade.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden