Rusland springt rond Noord-Korea - opnieuw - in het gat dat VS achterlaten

De Zuid-Koreaanse minister van buitenlandse zaken Kang Kyung-wha en haar Russische evenknie Sergei Lavrov tijdens een Zuid-Koreaans bezoek aan Rusland deze maand. Beeld EPA

Eindelijk komt de internationale diplomatie op gang. Rusland neemt de leiding, de VS laten het afweten.

Richard Nixon ging naar China, John F. Kennedy belde met Sovjet-leider Nikita Chroestsjov. De voorgangers van de Amerikaanse president Donald Trump ondernamen actie, ook al was dat in hun tijd omstreden, en haalden zo de angel uit dreigende confrontaties.

In het conflict rond Noord-Korea, dat dreigt met een kernaanval op de VS, ontbrak tot gisteren ieder spoor van diplomatie. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Rex Tillerson reisde de wereld niet rond om andere landen op één lijn te krijgen, zoals zijn roemruchte voorganger Henry Kissinger deed. Ook vanuit de VN kwamen er geen initiatieven om partijen tot elkaar te brengen.

Dat ligt vooral aan de persoon Trump, zegt Jan Melissen, hoogleraar diplomatie aan de Universiteit van Antwerpen en verbonden aan instituut Clingendael. "Hij kijkt anders tegen diplomatie aan en hij gebruikt zeker geen diplomatieke taal."

Trump grijpt niet naar de middelen die zijn voorgangers zouden inzetten, constateert Melissen. "Hij zoekt niet naar een bemiddelaar, wie zou hij dat ook toevertrouwen? Richard Holbrooke is dood en Jimmy Carter is te oud", zegt de hoogleraar met een verwijzing naar de topdiplomaat die onderhandelde op de Balkan en de oud-president die in veel conflictgebieden op vrede aanstuurde. "En zulke mensen zou Trump ook nooit uitkiezen."

Derde land

In een vastgelopen conflict, waar twee landen recht tegenover elkaar staan, kan het helpen om een derde land een bemiddelende rol te laten spelen. Dat deed Algerije bijvoorbeeld tussen de VS en Iran. "Hier is dat veel moeilijker", meent Melissen. "Moet China dat doen?" Trump dreigt dat land juist met sancties omdat het Noord-Korea niet hard genoeg aanpakt. "Niet geloofwaardig", aldus Melissen.

Nu is het Rusland dat de diplomatieke weg bewandelt. Minister van buitenlandse zaken Sergej Lavrov belde gisteren met zijn collega Tillerson. Hij liet daarna weten dat Rusland een nieuwe motie in de VN-Veiligheidsraad kan steunen, als die zorgt dat de militaire spanning niet verder oploopt. En volgens Lavrov moet daarna de diplomatie zijn werk doen.

Overleg is de enige weg om escalatie te voorkomen, zegt hoogleraar Melissen. "Er is geen alternatief, je moet zoeken naar de ruimte tussen de verschillen. Je kunt niet zeggen: Kim Jong-un is helemaal gek geworden, je moet denken vanuit zijn ratio. Iemand die over de macht beschikt kun je niet compleet diskwalificeren. En je moet denken aan alternatieven voor oorlog."

Maar in dit geval heeft de wereld te maken met twee leiders die tegen elkaar opbieden in oorlogszuchtige taal. "Dat zorgt voor veel onrust." Tillerson en zijn defensiecollega James Mattis hebben vorige maand in een opiniestuk in The Wall Street Journal geschreven dat onderhandelen met Noord-Korea mogelijk is, maar ze lijken weinig gehoor te krijgen bij de president.

"Het is onduidelijk hoe groot de reikwijdte van Tillerson eigenlijk is", zegt Melissen. Trump wil het State Department (ministerie van buitenlandse zaken, red.) uitdunnen. "Die pennenlikkers daar, zoals hij dat ziet, heeft hij helemaal niet nodig."

Geen VN-gezant

Ook van de VN ontbreekt tot nu toe ieder initiatief. Secretaris-generaal António Guterres reist niet rond en hij heeft ook geen gezant uitgestuurd. Dat verbaast Melissen niet. "Wat zegt Trump over de VN? Die club heeft hij ook niet hoog zitten. Hij zet zich af tegen de manier waarop de internationale politiek altijd is bedreven." Maar Lavrov ziet wel een rol voor Guterres, zei hij gisteravond.

Wellicht biedt het Russische initiatief een opening. Als Noord-Korea's bondgenoot China zich aansluit, is er een breed internationaal front. Overleg tussen Peking en Washington is de sleutel. "Zij moeten toewerken naar een oplossing achter de retoriek. Daar hebben ze allebei belang bij, ook voor de stabiliteit in de regio. Maar dan moet China over zijn eigen schaduw heen springen, dat betekent een breuk met het oude beleid ten opzichte van Noord-Korea."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden