Rusland is terug in de ‘Great Game’ om Afghanistan, tot grote bezorgdheid van de VS

De Russische minister Sergej Lavrov (achter) en de Taliban-delegatie op de vredesconferentie in Moskou, 9 november.Beeld REUTERS

Moskou eist weer een rol op in het getouwtrek over Afghanistan. Dat baart Washington zorgen, omdat Amerikaanse diplomaten proberen onderhandelingen over vrede met de Taliban te beginnen.

Het was een diplomatieke stunt van jewelste van Rusland. Voor een recente vredesconferentie over Afghanistan wisten de Russen niet alleen de belangrijkste betrokken landen naar Moskou te krijgen. Ook de Taliban schoven aan. Op zich hadden Taliban-vertegenwoordigers al wel eerder gesprekken gevoerd met onder meer Amerika, Turkije, Iran en Saudi-Arabië, maar die waren altijd informeel en heimelijk. Dit was de eerste keer dat ze publiekelijk deelnamen aan vredesoverleg.

En volgens journalisten was de sfeer in het hotel in Moskou, waar de conferentie eerder deze maand plaatsvond, zelfs goed, bijna feestelijk te noemen. Delegatieleden zwaaiden naar elkaar en omhelsden elkaar. Voorafgaand aan de gesprekken dronken Taliban-afgevaardigden koppen groene thee in de lobby.

En zittend tussen de delegaties van Afghanistan en de Taliban opende de Russische buitenlandminister Sergej Lavrov de conferentie. "Ik reken op jullie om serieuze en constructieve gesprekken te voeren, die recht doen aan de hoop van het Afghaanse volk", sprak de Russische topdiplomaat.

Hoewel de conferentie uiteindelijk weinig concreets opleverde, lieten de Russen duidelijk zien dat ze weer volop meedoen aan het geopolitieke steekspel over Afghanistan. De machthebbers in Moskou heroveren hiermee een oude rol. Al in de negentiende eeuw betwistten militairen en spionnen van het Britse Rijk en tsaristisch Rusland elkaar de controle over de ruige bergen van Afghanistan. De 'Great Game' doopten de Britten die rivaliteit.

En tijdens de Koude Oorlog waren het de VS en de Sovjet-Unie die elkaar via lokale zetbazen dwars zaten. Dat mondde in 1989 uit in de smadelijke aftocht van een Sovjet-bezettingsmacht, die bijdroeg aan het uiteenvallen van de Sovjet-Unie drie jaar later.

Wapenleveranties

Nu, bijna dertig jaar na die bloedige blamage, investeert Moskou in een betere relatie met zowel de Taliban als de regering in Kabul. Zo hebben de Russen meer diplomaten gestationeerd in Noord-Afghanistan en hebben ze nu een consulaat in de Pakistaanse stad Peshawar, bij de grens met Afghanistan. Volgens Afghaanse functionarissen levert Rusland ook heimelijk wapens aan de Taliban.

"De Russen proberen met ons te concurreren door invloed uit te oefenen waar ze kunnen, of dat nou in Afghanistan is, of in Syrië, of elders", aldus de Amerikaanse generaal Joseph Votel laatst tegen radiozender Voice of America.

Amerikaanse diplomaten en militairen maken zich zorgen over deze groeiende Russische bemoeienis, omdat zij vrezen dat deze hun pogingen ondermijnt om een deal met de Taliban te bereiken. De nu al zeventien jaar durende oorlog in Afghanistan is de langste in de geschiedenis van de VS en heeft, behalve de levens van ruim 2400 Amerikaanse militairen, de Amerikaanse regering al zo'n 800 miljard euro gekost.

President Donald Trump wil zijn troepen graag terugtrekken en een speciale Amerikaanse gezant, Zalmay Khalilzad, reist momenteel door de regio in een nieuwe poging om overleg met de moslimstrijders van de grond te tillen. Hij zou ook praten met vertegenwoordigers van de Taliban in Qatar en in de Verenigde Arabische Emiraten.

Stabiliteit

In hoeverre de Russische bemoeienis hierbij effectief zand in de raderen strooit, is nog onduidelijk. Want al zet de Russische president Vladimir Poetin de Amerikanen en hun bondgenoten graag een hak, ook de Russen hebben belang bij stabiliteit in Afghanistan.

Beeld Louman & Friso

Ze willen zeker niet dat Islamitische Staat, dat al enkele kleine gebieden in Afghanistan in handen heeft, van daaruit meer voet aan de grond krijgt in landen als Tadzjikistan, Oezbekistan en Turkmenistan, waarmee de Russen nauwe banden onderhouden. Vorige week nog eiste de terreurbeweging de verantwoordelijkheid op voor een gevangenisopstand in Tadzjikistan, die ruim twintig levens kostte.

De Russische minister Lavrov benadrukte die terreurdreiging ook op de top in Moskou. Volgens Lavrov mag niet worden toegestaan dat IS van Afghanistan 'een springplank maakt voor zijn expansie in Centraal-Azië'. De bewindsman zei in plaats daarvan te hopen op een positieve 'nieuwe pagina in de geschiedenis van Afghanistan'.

Onderhandelen met oude bekenden

De Amerikanen zouden bij hun gesprekken met de Taliban weleens te maken kunnen krijgen met oude bekenden. De moslimstrijders hebben op hun officieuze ambassade in Qatar enkele vertegenwoordigers gestationeerd die jarenlang vastzaten in het Amerikaanse detentiecentrum Guantánamo Bay. Het gaat om onder anderen Mohammad Fazl, de vroe-

gere legerleider van de Taliban, en Khairullah Khairkhwa, oud-minister van binnenlandse zaken van het Taliban-bewind. De toenmalige Amerikaanse president Barack Obama liet hen in 2014 met drie andere Taliban-strijders vrij in ruil voor de Amerikaanse soldaat Bowe Bergdahl, die gevangene was van de Taliban. Die vrijlating was omstreden in de VS.

Lees ook:

Het is afgelopen met wederopbouw in Afghanistan, het doel is nu: terroristen doden

President Trump herziet zijn standpunt over Afghanistan radicaal. Het is een overwinning van generaals met ervaring ter plekke. De VS blijven er militair aanwezig.

Rusland is van plan veel meer steenkolen te exporteren

In Oost-Azië groeit de vraag naar betaalbare steenkool. Rusland hoopt daarvan te profiteren. De enorme afstanden zijn echter een probleem.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden