Interview

Rusland is bondgenoot van Maduro, maar een beetje tegen wil en dank

Maduro, op bezoek in Moskou in 2017 Beeld AP

De Venezolaanse president Maduro heeft veel aan Rusland te danken. Dat gold aanvankelijk ook andersom. Maar wat hebben de Russen nog te winnen bij hun relatie? 

De Russen kwamen, en ze deden er ook niet geheimzinnig over. Eind maart landde een Russisch legervliegtuig in Caracas, met aan boord honderd militairen. Niets bijzonders, verklaarde het Kremlin desgevraagd: onderdeel van een langlopende militaire samenwerking. 

Maar het symbolische signaal dat werd afgegeven is wel duidelijk, vertelt Maximilian Hess, risico-analist bij de Londense firma Ake International, en Ruslandexpert bij denktank Foreign Policy Research Institute. “Vergelijk het met de Amerikanen die tijdens de Koude Oorlog een paar honderd militairen in West-Berlijn stationeerden. Dat zorgde ervoor dat de Russen de stad niet konden aanvallen.”

Waarschijnlijk zouden de Amerikanen ook zonder die Russische militairen niet zomaar Venezuela binnenvallen. Maar de samenwerking met de Russen is wel een van de redenen dat Nicolás Maduro president van Venezuela is gebleven, sinds hij wordt uitgedaagd door parlementsvoorzitter Juan Guaidó, die gesteund wordt door de Verenigde Staten. De Venezolaanse staatssecretaris van buitenlandse zaken waarschuwde deze week dat er misschien nog meer Russische militairen in aantocht zijn.

Speelt Rusland met die steun een geopolitiek spelletje tegenover de Amerikanen?

“De samenwerking werd belangrijk in 2003, toen Rusland ging samenwerken met Maduro’s voorganger Hugo Chávez. Zeker op dat moment waren economische motieven het belangrijkst voor Rusland. Er ging een hele nieuwe oliemarkt open voor de Russen, en in het verlengde daarvan sloten ze ook contracten af voor wapenleveranties.

“De geopolitieke voordelen waren een mooie bijkomstigheid. Rusland kon laten zien: wij zijn nog altijd een supermacht, onze militairen worden overal ingezet. Maar het ging ze in eerste instantie om de veronderstelde economische voordelen. Als ze vooral Amerika dwars hadden willen zitten, hadden ze op dat moment veel meer in Cuba gedaan. De architect van de Venezuelapolitiek, Igor Setsjin, werd snel daarna baas van Rosneft, het oliebedrijf dat de meeste contracten met Venezuela afsloot.”

U zegt ‘veronderstelde voordelen’. Heeft Rusland aan de samenwerking verdiend?

“Als je de eerste jaren bekijkt, tot 2012, dan was het zeker een winstgevende relatie. Maar daarna stortte de economie in. Of dat nu vooral kwam door de dalende olieprijzen, of door het wanbeleid van Maduro durf ik niet te zeggen. Maar zeker is dat de Russen zich er wel zorgen over maken. Eind vorig jaar reisde Setsjin nog naar Venezuela om bij Maduro te klagen over achterstallige betalingen. Zo is hun relatie: Setsjin kan Maduro op het matje roepen.

“Rosneft heeft voor 2,3 miljard dollar aan leningen uitstaan in Venezuela. Daarnaast heeft de Russische staat Venezuela nog eens 3,15 miljard geleend. Niet iedereen binnen de Russische elite is daar blij mee.”

Zou Rusland liever iemand anders dan Maduro aan het roer zien?

“Ik denk niet dat ze voor 1000 procent achter hem staan. Als er een kans zou zijn om de situatie te de-escaleren en een soort ordelijke machtswisseling te organiseren, waarbij Russische oliebelangen beschermd worden, dan zou Rusland daar misschien oren naar hebben.

“Maar in de praktijk is dat lastig. De gesprekken die Rusland en de VS laatst in Rome voerden over Venezuela, leidden tot niets. Rusland kan het zich niet veroorloven om in het openbaar Maduro af te vallen. En in de Amerikaanse regering zitten veel haviken, die helemaal niet dulden dat Rusland meepraat over de toekomst van Latijns-Amerika.”

Hoe belangrijk is de Russische steun voor Venezuela?

“Venezuela kan zich al jaren geen nieuwe Russische wapens meer veroorloven. En gezien de staat van hun marine, zouden de Russen ook niet zomaar een echte legermacht naar Venezuela kunnen sturen. Maar veel van het militaire materieel van Venezuela is Russisch, dus voor reserve-onderdelen zijn ze wel afhankelijk van Rusland. 

“Als je het financieel bekijkt, is Rusland wel heel belangrijk. Nog los van die leningen: voor de toegang tot allerlei oliemarkten kunnen de Venezolanen eigenlijk niet zonder Rosneft. Je kunt niet zeggen dat Venezuela een marionet van Rusland is, want als Rusland zijn steun zou intrekken, zouden de Chinezen misschien in het gat springen. Maar Maduro zou het wel heel moeilijk krijgen.”

Hoe gaat dit eindigen?

“Ik denk dat de interne machinaties in Venezuela, tussen Maduro en Guaidó, uiteindelijk de doorslaggevende factor zullen zijn. Het zou mooi zijn als de VS en Rusland tot een soort gezamenlijke aanpak konden komen, maar ik zie dat niet gebeuren. De benodigde beleidsvolwassenheid ontbreekt.”

Of blijft het gewoon dooretteren? Rusland is een expert in ‘bevroren conflicten’.

“De bevroren conflicten in de buurlanden van Rusland hebben wel een soort sektarische scheidslijn nodig om te kunnen blijven bestaan. Die zie ik Venezuela niet.”

Lees ook:

Hoe Amerika de Venezolaanse oppositie klaarstoomde voor de macht

De VS werken al bijna twee decennia aan ‘regime change’ in Venezuela. Ook oppositieleider Juan Guaidó komt voort uit de door Amerikanen gefinancierde studentenbeweging. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden