Rusland-expert: 'Het is onduidelijk waar Poetin op uit is'

De laadruimtes van de trucks werden gisteren voor de pers wel even geopend, maar Oekraïense douaniers kwamen aan inspectie niet toe. Beeld epa

De escalatie van de strijd tussen Rusland en Oekraïne is nog niet het begin van een formele oorlog, maar het risico van een grootschalig militair treffen komt wel dichtbij, zegt Marc Jansen, oud-docent Rusland- en Oost-Europakunde en auteur van het boek 'Grensland', over de geschiedenis van Oekraïne.

Tot dusver stonden Oekraïne en Russische separatisten tegenover elkaar in Oost-Oekraïne, maar nu voor het eerst ook het Oekraïense en het Russische leger. Is het nu oorlog tussen beide landen?
"Niet in formele zin, met een oorlogsverklaring, maar het is natuurlijk een zeer gevaarlijke ontwikkeling. De Russen waren al veel vaker de grens overgestoken, maar omdat het Oekraïense leger gebied op de rebellen heeft veroverd, kon het nu optreden. Er bestaat nog altijd de mogelijkheid dat de Russen zich neerleggen bij het verlies dat ze hebben geleden, maar het is ook denkbaar dat de crisis zich uitbreidt. Rond het hulpkonvooi zijn veel troepen verzameld; als de Russen daar gewoonweg de grens oversteken, kan dat gemakkelijk uitlopen op een militaire botsing."

Was dat van meet af aan het Russische plan, met het hulpkonvooi als dekmantel?
"Het is in elk geval heel opmerkelijk dat een groot deel van de vrachtwagens leeg is. Het lijkt alsof men het konvooi groter heeft willen maken dan nodig was, om te intimideren. Of zelfs te provoceren."

Stel dat dat gebeurt, wat is dan het slechtst denkbare gevolg?
"Dat het Russische leger Oekraïne binnentrekt. En de volgende vraag is dan: tot hoever zullen ze gaan? Bezetten ze dan de beide provincies Donetsk en Loegansk? En we weten ook niet of het dan zou gaan om de bescherming van de separatisten en de bevolking, of om de inlijving van gebied, zoals bij de Krim. De bedoelingen van Poetin zijn niet helder en het is ook onduidelijk op basis waarvan hij zijn beslissingen neemt. Er zijn al tientallen momenten geweest die zich leken te lenen voor een Russische invasie, en steeds gebeurde het niet. Poetin beperkte het tot nog toe tot een hybride oorlog en niemand kent zijn strategie."

En het Oekraïense leger? Dat is toch geen partij voor het Russische?
"Nee, maar het zou zeker reageren op een Russische invasie, dan krijg je wel een rechtstreekse oorlog. De Oekraïners hebben natuurlijk minder slagkracht, maar ze zullen zeker verzet bieden en een dergelijke strijd zou grote aantallen slachtoffers tot gevolg hebben."

Is een positief scenario ook nog voorstelbaar?
"Dat zou zijn dat Rusland zijn handen van Oekraïne aftrekt en het verder houdt op vreedzame middelen om de belangen van de Russische minderheid daar te verdedigen."

Wat moet de reactie van EU en Navo zijn?
"De diplomatieke druk opvoeren, met nog verdere uitbreiding van de sancties. Andere mogelijkheden zijn er niet. Navo-topman Rasmussen heeft wel gesuggereerd dat we het Oekraïense leger zouden kunnen helpen, zonder daadwerkelijk mee te vechten, maar dat lijkt me niet realistisch."

De historicus Niall Ferguson waarschuwt dat de westerse bestraffing van Poetin averechts kan werken, en trekt daarbij zelfs een parallel met het ontstaan van de Eerste Wereldoorlog.
"Maar wat betekent dat? Dat we Rusland maar zijn gang moeten laten gaan? Ik pleit er natuurlijk niet voor een Derde Wereldoorlog te ontketenen, maar vergeet niet dat er ook een gevaar schuilt in een politiek van de terugkerende schreden - dat zal Poetin mogelijk alleen maar aanmoedigen. Hij heeft de Krim al binnen, wat volgt er dan nog meer?"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden