Column

Rusland en Europees extreem-rechts: a love story

"Je houdt je hart vast voor Moldavië, waar morgen verkiezingen worden gehouden: als daar de Europa-gezinde partijen winnen, welke benaming zal Poetin dan voor hen kiezen?" Beeld epa

Steekt het Westen geld in mensenrechtenorganisaties en andere verdachte clubs in Rusland? Moskou betaalt met gelijke munt terug. Deze week onthulde de Franse nieuwssite Mediapart dat het Front National een lening van 9 miljoen euro had ontvangen van een Russische bank, eigendom van een Kremlin-getrouwe oligarch. En er zou nog meer in het vat zitten, tot wel 40 miljoen.

Dit past geheel in de love story die zich de afgelopen maanden heeft ontwikkeld tussen Rusland en Europees extreem-rechts. Moskou stelt niet alleen leningen beschikbaar - in Hongarije en Letland loopt onderzoek naar soortgelijke betalingen - maar paait de rechts-radicalen ook met seminars in Moskou en elders, over kwesties als 'The crisis of Confidence in Europe'. En de vrienden van FPÖ, Lega Nord, Ataka en Vlaams Belang sturen dan weer waarnemers naar verkiezingen in Oekraïense Volksrepublieken die zich bij Rusland willen aansluiten.

Mij lijkt dat Poetin zoveel steun aan onsmakelijke partijen mag geven als hij wil, zolang wij onze vrienden in Rusland ook te hulp mogen schieten (dat ligt nogal moeilijk). Bovendien moet dit alles natuurlijk in alle openheid geschieden. Dan verraadt zich in elk geval duidelijk waar de sympathieën van Poetin liggen, al is het in dit licht wat merkwaardig dat hij zijn tegenstanders in Oekraïne pleegt aan te duiden als fascisten.

Persoonlijkheidscultus
Je houdt je hart vast voor Moldavië, waar morgen verkiezingen worden gehouden: als daar de Europa-gezinde partijen winnen, welke benaming zal Poetin dan voor hen kiezen? En wat gaat hij doen?

Het opmerkelijke is dat de term 'fascisme' ook regelmatig wordt gebruikt om Poetins eigen autoritair-nationalistische koers te karakteriseren. Door de historicus Alexander Motyl bijvoorbeeld, in het blad Foreign Affairs. "Poetins persoonlijkheidscultus benadrukt zijn hyper-mannelijkheid en zijn macht over een publiek dat hem aanbidt. Het gaat niet langer om een gewoon autoritair regime met een oncharismatische leider zonder ideologie. Qua structuur en retoriek herinnert het huidige Russische regime steeds meer aan dat van de vroegere fascisten."

Of anders de schrijver Boris Schumatsky, in Die Zeit: "De waan van het Russische exceptionisme komt voort uit de bloed- en bodemideologieën van de vorige eeuw, en natuurlijk is het niet meer dan een constructie - of zoals ik zeg: een leugen. Het wezenlijke verschil tussen Poetinisme en nazisme is dat de nationaal-socialisten grotendeels geloofden in hun eigen leugens."

Mechanismen herkennen
Dit zijn grote woorden, te grote woorden als je het mij vraagt. Omdat je ze niet kunt gebruiken zonder de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog op te roepen; het is voor ons, staande aan de andere kant van de jaren 1939-1945, onmogelijk geworden aan de 'vroegere fascisten' te refereren zonder aan de nazi's te denken, en dat is in dit geval niet terecht. Maar dat neemt niet weg dat het goed is de mechanismen te herkennen die Poetins systeem gemeen heeft met die van het fascisme - denk dan eerder aan Mussolini dan aan Hitler. Het verklaart ook de wederzijdse aantrekkingskracht tussen Poetin en extreem-rechts.

Overigens zou het een vergissing zijn onszelf hier uit te zonderen. Twee Russische publicisten (Andrei Kortoenov en Irina Boesigina), die onlangs hartstochtelijk opriepen tot zoveel mogelijk contact tussen het Westen en Rusland, wezen fijntjes op de 'spectaculaire manifestaties van ultra-nationalistische bewegingen, zelfs in Nederland'. Ze hielden zich in, anders dan De Telegraaf, die gisteren met het oog op de PVV schreef over 'fascistoïde associaties'. Poetins verre vrienden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden