RUSLAND - Asfalt-kozak wacht op zijn paard

STANITSA GOENDAROVSKAJA - Bij een bocht in de weg staan twee mannen in camouflagepakken, een witte wapenstok in de hand. Aan de ene kant ligt een vervallen kerkhof, in de schaduw van een verlaten mijnschacht, aan de andere kant staat een klein Oekraïens douanekantoor.

Hier, bij de zuidwest-grens van Rusland, begint de toekomst van de Don-kozakken, zegt Vladimir Fetisov, de ataman - hoofdman - van de plaatselijke kozakken. “Volgend jaar hoopt hij weer paarden te hebben om over de steppe te rijden. “Dat is de ware manier om deze grens te bewaken.” Zijn manschappen behoren tot de legendarische 'steppenruiters'.

In Stanitsa Goendarovskaja, een dorpje aan de rivier, voeren de 3 500 bewoners sinds een half jaar grenspatrouilles uit. Tot de zomer ging het om een experiment, maar in juli besloot president Boris Jeltsin weer regimenten van Don-kozakken in de strijdkrachten op te nemen. En daarmee zitten de kozakken, na tientallen jaren van vervolging onder het communisme, weer hoog te paard. Tot nu toe hebben ongeveer 120 000 kozakken, meer dan 30 000 in de Don-regio, zich voor de nieuwe regimenten gemeld.

De kozak is een Russisch archetype, - een vervaarlijke kerel met een snor en een lamswollen muts op het hoofd, zittend op een woeste hengst en met een zwaard in de hand om vijanden van het vaderland een kopje kleiner te maken. Zelf noemen de kozakken, afstammelingen van nomaden, ontsnapte slaven en voortvluchtigen, zich een volni-volk. Vrij, onafhankelijk en weerbarstig. In ruil voor hun bereidheid militaire dienst te verrichten gaven de tsaren de kozakken een ruime mate van autonomie. Bij het uitbreken van de bolsjewistische revolutie vormden de kozakken een van de belangrijkste anti-revolutionaire legers. Daar kregen zij later de rekening voor gepresenteerd. Onder het communistisch bewind werd 70 procent van de kozakken gedood. De haat tegen het communisme was zo groot dat de kozakken in de Tweede Wereldoorlog graag instemden met het aanbod van de nazi's om in het bezette zuiden van Rusland een kozakkenstaat te vestigen.

Tegenwoordig bestrijden de kozakken van Stanitsa Goedarovskaja de kleine smokkelaars die een grijpstuiver proberen te verdienen met handel in alcohol of metaal. De kozakken bemannen bij toerbeurt vijf kleine grensposten in de buurt van hun dorp. Ieder stelt zich twee dagen per maand beschikbaar. Vandaag werkt Aleksej Sjoeroepov. Hij staat op de weg en bekijkt de nummerborden van de auto's die door de bocht komen. De meeste kent hij en als hij iemand aanhoudt is het vaak om een praatje te maken. De bewakers zorgen zelf voor hun uniform en transport. Het enige wat zij van de regering krijgen is een identiteitskaart die hun het recht geeft automobilisten aan te houden en passagiers en lading te controleren. Ze zijn bewapend met een knuppel, maar dat zal snel veranderen. Nu de kozakken worden opgenomen in het leger, krijgen zij ook zwaardere wapens. Niet alle 2 tot 3 miljoen kozakken zijn blij met de nieuwe regimenten. Maar de militaristen zijn in opkomst. De raad van hoofdmannen van de Don-kozakken hebben deze zomer Vjatsjeslav Chizjnjakov, een voorstander van militarisering, tot hun leider gekozen. Chizjnjakov, die door Jeltsin tot vice-gouverneur is benoemd, zei dat militaire dienst slechts een onderdeel is van de pogingen het kozakkenleven in ere te herstellen. Allereerst moeten de tradities, cultuur en geschiedenis van de kozakken nieuw leven worden ingeblazen en doorgegeven aan de kinderen. In juli hebben enkele duizenden kozakken in optocht door Novotsjerkassk gelopen om Jeltsins besluit tot wederoprichting van de kozakkenregimenten te vieren. Een van de demonstranten was Joeri Troechmanov, een succesvolle zakenman die in 1975, toen hij deel uitmaakte van de communistische nomenclatuur, ontdekte dat hij van kozakken afstamde. Troechmanov is het typische voorbeeld van een 'asfalt-kozak', die geen paard maar auto rijdt en succes in zaken in plaats van in de steppen nastreeft. “Wat zijn dat voor kozakken”, zei de 68-jarige Vladimir Ponomarov over de demonstranten. “Weet je wat een kozak is? Hij is boer, hij heeft een vrouw, hij woont op de steppe”. Troechmanov geeft toe dat veel mensen moeite hebben met kozakken die carrière nastreven. Maar in het nieuwe Rusland is dat de enige manier om vooruit te komen.

In Goendarovskaja zit de werkdag er voor grensbewaker Sjoeroepov op. Over een landweggetje rijdt hij naar Choetor Stepnoj, een paar huisjes midden op de steppe. Er is geen elektriciteit of telefoon en het water komt uit een put. Sjoeroepov is hier twee jaar geleden met zijn vrouw en twee kinderen gaan wonen omdat hij een traditioneel kozakkenleven wil leiden. (AP)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden