Rushdie's fatwa - tiende jaar impotentie van moslim-elite

Op 14 februari 1989 vaardigde Ayatollah Khomeini van Iran een fatwa uit waarin 'de auteur van het boek Satanic Verses, dat de islam, de profeet en de koran beledigt, en allen die waren betrokken bij de publicatie en zich bewust waren van de inhoud' ter dood werden veroordeeld. Verder deed hij een door de huidige molla-clerus herroepen oproep aan alle 'goede moslims' hem snel te executeren waar zij hem ook mochten vinden. 'Opdat niemand het nog waagt de islam te beledigen. Hij die op deze weg sterft is een martelaar'.

ABDULWAHID VAN BOMMEL

De iets matiger president van Iran voegde daar later tijdens een radiouitzending aan toe dat 'de beklagenswaardige man nog kon worden vergeven indien hij berouw toonde en zei dat hij een blunder had gemaakt en zich verontschuldigde tegenover de moslims en de imam'.

Op 18 februari verklaarde Rushdie als auteur van de Satanic Verses te erkennen en ten zeerste te betreuren dat moslims in vele delen van de wereld oprecht verontrust waren door de publicatie van zijn boek. 'Deze ervaring leert ons dat wij, levend in een wereld van vele geloven, ons bewust dienen te zijn van de gevoeligheden van anderen.' Juristen in de rest van de moslimwereld, van het niveau van Khomeini of hoger, spraken hun reserves uit over de wijsheid van de fatwa. Moslims in het algemeen aanmoedigen om Rushdie te doden zonder enige verwijzing naar een noodzakelijk juridisch proces? De voorzitter van het fatwa-comité van de Azhar universiteit, haar rector en de moefti van Egypte vroegen zich dit af. Abdulaziz bin Ba'z, min of meer de moefti van Saoedi Arabië, verklaarde in zes punten waarom Rushdie een afvallige was. Dit werd vertaald op de Forumpagina van de Volkskrant geplaatst. Hij beval aan Rushdie strafrechtelijk te vervolgen voor een Britse rechtbank en bij verstek voor een islamitische rechtbank, om tegemoet te komen aan de woede en aanklacht van 'de moslims' tegen deze belediging. De op kerstavond uitgesproken geloofsgetuigenis van Rushdie werd opportunistisch bevonden en van tafel geveegd.

Terwijl ik dit overzichtje opschrijf voel ik mij ziek worden van onmacht tegenover de juridische wellust waarmee vooraanstaande moslims hun impotentie aantonen binnen het kader van de universele rechten van de mens te denken. Is liefdeloos legalistisch denken ons enige antwoord op een roman die seculiere moslims als Rana Kabbani en Fatima Mernissi aan het schrijven heeft gezet om hun liefde voor de islam en zijn profeet eigenzinnig en genuanceerd onder woorden te brengen?

Wat vreemd dat een universele wereldreligie en zijn volgelingen zo kwetsbaar zijn. Dat we ons als getraumatiseerde slachtoffers en niet als individuele zelfstandig denkende blije mensen opstellen. Waar is de blijdschap van de islam en het moslimzijn? Mijn God of profeet valt niet te lasteren of te beledigen. De uwe wel? Alle drie de monotheïstische religies koesteren een messiasverwachting. Hopelijk geeft hij er als vanouds de farizeeërs weer van langs.

Alâuddin Kiharufa, een Iraakse rechtsgeleerde die vroeger aan de Muhammed Ibn Saud universiteit van Medina en nu aan de Internationale Islamitische universiteit in Maleisië is verbonden, heeft alle visies en doctrines van de islamitische rechtsscholen nog eens op een rijtje gezet. Hij prefereert zelf de Hanafi-visie, volgens welke gedurende drie dagen om berouw moet worden verzocht, waarna alleen recht mag worden gesproken door een bevoegd gerechtshof. Elke rechtsschool mag volgens hem in feite worden gevolgd. Hij stelt echter de voorwaarde dat de uitspraak in het voordeel van 'het goede imago van de islam' moet zijn. 'Daarbij moet men zich ervan bewust zijn dat de islam een religie van tolerantie, edelmoedigheid en ruimdenkendheid is. Hedendaagse moslims dienen dit in de dagelijkse werkelijkheid aan te tonen, vooral in de context van de actuele relaties tussen moslims en niet-moslims.' Vervolgens maakt hij duidelijk dat hijzelf hier geen behoefte aan heeft, want indien Rushdie geen berouw laat merken en zijn boeken niet van de markt haalt kan Khomeiny's fatwa volgens Kiharufa van kracht worden.

Het zou leuk zijn om hem serieus te nemen maar dat zou beledigend zijn voor zijn intelligentie. Misschien is het een taak voor het nieuwe 'Centre of Excellence' in Leiden om hier de tanden in te zetten. Nodig eens een fundamentalist uit voor een contemporain wetenschappelijk gesprekje!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden