Run op antimuggenmiddel in Recife

reportage | Niet worden gestoken helpt het best tegen zika, maar de muggen zijn overal in de Braziliaanse kuststad

In de vijfde maand van haar zwangerschap kreeg Daniele Ferreira dos Santos hoge koorts en felrode vlekken op haar huid. Ze herstelde. Maar toen ze weken later naar het ziekenhuis ging voor een prenataal onderzoek, was er schokkend nieuws: haar baby had vermoedelijke een zware hersenbeschadiging. Bij zijn geboorte in december bleek Juan Pedro Campos dos Santos een hoofdomtrek te hebben van slechts 26 centimeter, bijna 20 procent kleiner dan normaal.

Santos kreeg nooit de bevestiging dat ze besmet was geraakt met het zikavirus, maar volgens haar is de hersenbeschadiging bij haar zoon en de vreselijke impact daarvan op haar leven aan dat virus te wijten. Ze woont in Recife, in de noordelijke Braziliaanse staat Pernambuco, het epicentrum van de zika-uitbraak waar inmiddels 3400 vermoedelijke gevallen van microcefalie zijn aangetroffen - al is de link tussen zika en die hersenbeschadiging nog niet officieel vastgesteld.

Muggen zijn al lang een onvermijdelijk deel van het leven van de familie Santos en hun buren in de wijk Apipucos in Recife. Er stroomt ongezuiverd rioolwater door de goten, regenwater van de frequente buien verzamelt zich in diepe plassen en de oevers van een nabijgelegen meertje liggen vol afval. Iedere plastic fles, elk yoghurtbakje of margarinekuipje is een ideale broedplaats voor de Aedesmug, die zika en bijvoorbeeld ook knokkelkoorts verpreidt. "De muggen zijn overal in Recife", zegt Santos, een receptioniste. "Als ik het niet hier heb opgelopen, dan wel op mijn werk. We weten allemaal dat het risico groot is dat we door de muggen een ziekte oplopen."

Zo was het niet altijd. Brazilië wist de Aedesmug in de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw aan te pakken, waarna het land in 1958 bekendmaakte dat de mug er was uitgeroeid. In de loop van de decennia kwam het insect langzaam terug vanuit de buurlanden, en trof hij vruchtbare broedplaatsen aan in de omvangrijke krottenwijken van Brazilië met hun slechte watervoorzieningen en afvalafvoer. "Omdat er nauwelijks waterleidingen zijn, verzamelen veel mensen, vooral in armere delen van de stad, water in tanks, wat ideale broedplaatsen oplevert voor muggen", zegt Ceuci Nunes, viroloog in het Couto Maia ziekenhuis in de stad Salvador. "Datzelfde geldt voor het afval, dat vaak blijft liggen." De regionale overheid heeft volgens haar laks gereageerd op de opmars van de mug, wat ook tot een recordaantal gevallen van knokkelkoorts heeft geleid.

Inmiddels heeft president Dilma Rousseff de Aedes-mug de oorlog verklaard. Er worden 220.000 militairen ingezet om via huis-aan-huisbezoeken de bevolking uit te leggen hoe die de verdere verspreiding van de mug kan voorkomen. Maar lokale deskundigen betwijfelen of er daadwerkelijk wordt ingegrepen, verwijzend naar eerdere vergeefse verzoeken om hulp en om geld.

Op dit moment is de beste manier om de infectie te vermijden ervoor zorgen dat je niet wordt gestoken - nogal een opgave in Recife, waar een run is ontstaan op anti-muggenmiddelen. Op de paar plekken waar je dat nog kan vinden, is de prijs van het toch al kostbare product tot astronomische hoogte gestegen. Op het vliegveld van Recife kostte een flesje omgerekend bijna 8 euro, een enorm bedrag in een regio waar een gemiddeld huishouden 150 euro per maand verdient.

Op de vraag aan Santos of ze zo'n flesje anti-muggenspul in huis heeft, kan ze slechts lachen. Ze heeft verder weinig om over te lachen dezer dagen. Vanaf zijn geboorte huilt Pedro vrijwel onafgebroken, zoals zoveel baby's met microcefalie. Hij stopt alleen als hij slaapt. In die kostbare uren houdt Santos haar vingers bij zijn borst zodat hij iets heeft om vast te pakken - anders prikt hij zichzelf wakker met zijn kleine vingers.

Haar man was geïrriteerd over het constante lawaai van het kind, dat hem afleidde van zijn televisieshows zei hij, en over het feit dat hij een imperfecte zoon had gekregen. Een paar weken na de geboorte vertrok hij. Hij nam de flatscreentelevisie, het hart van de kleine woning, met zich mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden