Ruimte voor de natuur in zee

Het gaat al jaren slecht met de Noordzeenatuur. De visstand verschraalt, kwetsbare bodemdieren worden bedreigd. Den Haag broedt op maatregelen. Wetenschappers pleiten nu voor een drastische inperking van de visserij.

Grote stukken van de Noordzee moeten verboden gebied worden voor zeevisserij, vinden wetenschappers. Vissersvoorman Pim Visser briest het nog net niet uit: "Aan de ene kant produceren die wetenschappers dikke rapporten op kosten van de overheid en vervolgens schrijven ze op persoonlijke titel brieven naar de minister met een oproep om toch vooral voor de meest vergaande oplossingen te kiezen. Dat kán toch niet? Dat is toch geen manier van doen?"

Pim Vissers toorn betreft Han Lindeboom, hoogleraar mariene ecologie in Wageningen én directielid van Imares, 'onafhankelijk onderzoeksinstituut voor strategisch en toegepast marien ecologisch onderzoek', aldus de website. Lindeboom komt al jaren op voor herstel van de natuurwaarden van de Noordzee.

Maar hij adviseert via het Wageningse onderzoeksinstituut Imares ook de overheid over bescherming van de Noordzee. Prima, zegt Pim Visser, directeur van Visned, belangenorganisatie van Noordzeevissers, 'maar dan moet hij het daar bij houden en niet in een brief ook nog een persoonlijke opvatting gaan ventileren. Dat is toch raar?'

Lindeboom heeft een eigen mening en die verwoordde hij onlangs in een oproep aan minister Schultz van Haegen (verantwoordelijk voor de Noordzee) en aan staatssecretaris Van Dam (economische zaken). De Centrale Oestergronden en het Friese Front (zie kaartje), bij elkaar meer dan 6000 vierkante kilometer Noordzee, moeten volledig verboden worden voor de visserij. Dat is de strekking van de brief van Lindeboom, die is ondertekend door nog twintig andere wetenschappers. Lindeboom voelt zelf ook aan dat het hier een tikkeltje wringt: hij wilde aan Trouw geen kopie geven.

In de brief aan Schultz en Van Dam schrijven de wetenschappers: "Als niet het hele gebied wordt gesloten voor alle vormen van visserij is niet te verwachten dat de natuurwaarden echt zullen herstellen." Een beperking van de visserij in het gebied is niet genoeg, vinden de wetenschappers: "Ook een lage visserijdruk heeft een duidelijk meetbaar effect op het ecosysteem."

Schultz kondigde eind vorig jaar in de nota Noordzee 2016-2021 aan dat ze tien tot vijftien procent van het Nederlandse deel van de Noordzee helemaal vrij wil maken van visserij die de bodem van de zee aantast. Nog altijd vist een deel van de Noordzeekotters met boomkorren (vooral op garnalen), waarbij sleepnetten over de zeebodem worden getrokken, al is de Nederlandse boomkorvloot intussen wel flink uitgedund. Het omwoelen van de zeebodem leidt ertoe dat bodemdieren, zoals zeeanemonen, schelpdieren en kreeftachtigen, verdwijnen.

De Noordzee is een van de meest intensief gebruikte zeeën ter wereld. Door menselijke activiteiten, maar ook door klimaatveranderingen, heeft het ecosysteem de laatste decennia behoorlijke schade opgelopen. Kwetsbare leefgemeenschappen op de zeebodem zijn aangetast door de traditionele boomkorvisserij.

Er zijn veel minder soorten vis en grote vissen zijn zeldzaam of verdwenen. Van sommige kwetsbare soorten (zoals haaien en roggen), zijn de populaties afgenomen. Andere zijn (allang) verdwenen, zoals de Atlantische steur, vleet en de platte oester.

Het is overigens niet allemaal kommer en kwel: de laatste jaren lijkt het ecosysteem te verbeteren. Met de meeste commerciële vissoorten gaat het beter, zoals schol en haring. En er zijn volop milieuvriendelijkere visserijtechnieken ingevoerd.

Schultz wil de natuurgebieden Doggerbank, Klaverbank, de Noordzeekustzone en de Vlakte van de Raan en de Voordelta bij Zeeland extra beschermen tegen een deel van de 'bodemberoerende' visserij.

Komende zomer zal Nederland voorstellen doen aan de Europese Commissie. Woensdag wordt in de Tweede Kamer gesproken over de Doggersbank, Klaverbank en het Friese Front in het kader van Natura 2000, het Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. Maar hierbij gaat het om beperkte beschermingsmaatregelen.

De wetenschappers vinden dat Schultz nu grote stappen moet zetten. Volledige bescherming van het Friese Front en het grootste deel van de Centrale Oestergronden biedt volgens hen 'een geloofwaardiger invulling van de ambitie' van Schultz. Het is, schrijven zij, 'een diepte-investering na meer dan een eeuw intensief gebruik'. Schultz heeft de briefschrijvers afgelopen week een standaardreactie gestuurd. Ze zal de brief 'meewegen in de besluitvorming'.

Visserijman Visser wil geen misverstand: "Wij zijn voor natuurbescherming, op plaatsen waar dat nodig is. Maar dan moet de noodzaak wel worden aangetoond. De intensiteit van de bevissing op de Noordzee is in de afgelopen tien, vijftien jaar al gehalveerd. Waarom is het nodig om nu zo extreem veel extra beperkingen voor te stellen? Ik kan dat niet uitleggen aan de vissers. Wij zijn heus niet radicaal tegen iedere afsluiting van visgronden. Dat hoort er anno 2016 gewoon bij, gevoelige ecosystemen moeten worden beschermd. Delen van het Friese Front kunnen wat ons betreft worden afgesloten. Maar wat Lindeboom en zijn collega's willen is overdreven."

Milieuorganisatie Greenpeace, die in 2011 en in 2015 tot grote woede van vissers enorme zwerfkeien in de Noordzee dumpte om de visserij te dwarsbomen, zou wel blij zijn met afsluiten van grote gebieden in de Noordzee. "Het signaal dat de wetenschappers geven is van groot belang. Tot nu toe komt er van de bescherming van het leven in het Nederlandse deel van de Noordzee weinig terecht, er is echt een koerswijziging nodig", aldus campagneleider oceanen Tom Grijsen.

De keien die Greenpeace in zee dumpte, zijn weer boven water gehaald.

Noordzee: mooi en rijk bezit,met zeer intensief gebruik

Het Nederlands deel van de Noordzee is 58.000 vierkante kilometer groot, tien procent van de hele Noordzee behoort tot het Nederlands Continentaal Plat. De gemiddelde diepte is 35 meter. Die geringe diepte maakt het gebied bij uitstek geschikt voor de bouw van windparken.

De Noordzee is een complex en open ecosysteem. Uit het Kanaal stroomt warmer water naar de Noordzee, maar in het noorden komt kouder water het systeem binnen. De grote rivieren in Nederland leveren voedselrijk zoet water aan. Op plaatsen waar de waterstromen bij elkaar komen, zijn rijke ecosystemen te vinden, zoals bij het Friese Front (zie het kaartje).

Door de verschillen in diepte, de voedselrijkdom, het zoutgehalte, de stromingen en de samenstelling van de bodem is de Noordzee een kraamkamer voor veel vissoorten.

De Noordzee is voor de Nederlandse zeevisserij van groot belang. Zo'n 600 schepen (met ruim 1900 bemanningsleden) varen op het Nederlandse deel van de Noordzee. Lang werd voorspeld dat de visserij in dit gebied zou afnemen, met wel vijftig procent. Maar is de afgelopen tien jaar is de economische waarde ongeveer gelijk gebleven. De vloot krimpt wel en zal verder afnemen, omdat er sprake is van overcapaciteit.

Op het Nederlandse deel van de Noordzee staan 161 platforms voor de winning van olie en gas. Om de kust te versterken wordt er jaarlijks twaalf miljoen kubieke meter zand uit de Noordzee geschept. Er zijn zes stortlocaties van bagger. Er liggen op de bodem 3300 kilometer aan kabels en 4500 kilometer aan leidingen. Er zijn in het Nederlandse deel vijf militaire oefengebieden, die 4200 vierkante kilometer Noordzee innemen.

In de komende jaren zullen er in het gebied windparken worden gebouwd met een totale capaciteit van 3450 megawatt. Er staat al 228 megawatt, ruim 700 megawatt is in aanbouw of net klaar. Alle parken bij elkaar nemen straks een kleine 750 vierkante kilometer in beslag.

De zes natuurgebieden in de Noordzee (Voordelta, Vlakte van de Raan, Noordzeekustzone, Doggersbank, Friese Front en Klaverbank) hebben samen een oppervlakte van 11.374 vierkante kilometer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden