Ruim baan voor retrorivier

Bij Loozen, gemeente Hardenberg, wordt een pontje verwijderd van een oude rivierarm van de Vecht. (FOTO HERMAN ENGBERS )

Herstel van de Overijsselse Vecht moet het teruglopende toerisme een oppepper geven. Het leverde de provincie al een mooie geldprijs op. Nu de dagjesmensen nog.

Aan de Loozense Linie, vlak achter Hardenberg, gaat de zon onder. Schaduwen van bomen glijden over de Vecht. Vanaf een vijf meter hoge uitkijkpost ziet Jan van der Molen van waterschap Velt en Vecht het tevreden aan. „Het wordt hier weer zoals het vroeger was. Echt een retrorivier”, glundert hij. Verderop markeert een groep iepen een verdedigingswal, in 1799 aangelegd om de Pruisen buiten te houden. Maar de oosterburen bleven weg en de aarden wal werd een akker. De voorbij stromende Vecht werd in de daaropvolgende eeuw van zijn grillige bochten ontdaan. Goed voor de scheepvaart en voor de boeren, vanwege de droge voeten, maar slecht voor de natuur.

Dat is niet wat Van der Molen ziet als zijn blik de Vecht kruist. Rondom de uitkijktoren kronkelt de zwart/bruine rivier in een nukkige bocht langs een moeras. Al wat recht is, is het betonpad dat rolstoelvriendelijk is gemaakt voor de gasten van de nabijgelegen Zwieseborg, een recreatieboerderij voor gezinnen waarvan een gezinslid extra zorg nodig heeft. Het herstel van de Vecht bij de oude linie is begonnen in 2005 toen waterschap Velt en Vecht, provincie Overijssel, gemeente Hardenberg, Zwieseborg en Staatsbosbeheer de handen ineen sloegen. De opening van de vesting was deze zomer een mijlpaal voor liefhebbers van Nederlands kleinste, grote rivier.

Maar er staat meer te gebeuren. Onder de noemer ’Ruimte voor de Vecht’ gaat de komende jaren langs de Nederlandse 60 kilometers van de 167 kilometer lange rivier de schop in de grond. In Diffelen en Mariënberg, niet ver van Ommen, werd de Vecht alweer aangesloten op zijn oude armen, zoals de rond 1900 afgesneden bochtjes worden genoemd. Bij het buurtschap Junne, tussen Ommen en Hardenberg, staat volgend jaar een make-over gepland. Hiermee willen de samenwerkende partijen in het Vechtdal een duurzaam rivierbed creëren. Dat begon jaren geleden al met het minder steil maken van de oevers. Het zorgde onder meer voor de terugkeer van de zwarte reiger en de wulp in het gebied. Uniek, in de ogen van Van der Molen. „Er wordt in Nederland meer gedaan aan beekherstel, maar waar kun je dat nou over de hele lengte doen? Omdat het Vechtdal zo dunbevolkt is, kun je het hier grootschalig aanpakken.”

Ook op het digitale terrein wordt succes geboekt. Het project ’Signatuur van het Vechtdal’ van de provincie Overijssel werd vorige maand uitgekozen door ’Mooi Nederland’, een innovatieprogramma van het ministerie van Vrom. Resultaat: 130.000 euro voor een website waarop bewoners verhalen kunnen plaatsen over het Vechtdal, bij inwoners ook wel bekend als ’Nederlands mooiste achtertuin’. Hun inbreng op de website moet een zogenoemde landschapsbiografie opleveren; de inspiratie voor nog op te richten werkateliers in de gemeenten langs de Vecht. Het internetplatform gaat waarschijnlijk in het voorjaar de lucht in.

Alle initiatieven zijn niet alleen bedoeld voor de inwoners. Ook het aantrekken van toeristen speelt een rol. Dat is hard nodig, want het aantal overnachtingen rondom de Vecht daalde de laatste vijf jaar met twintig procent. Een inkomstenderving van tien miljoen euro voor plaatsen als Ommen, Dalfsen en Hardenberg. Om de dagjesmensen weer terug te krijgen, zet het lokale bureau voor toerisme onder meer in op fietspaden, vlak langs de laaglandrivier. Nu kan er alleen op een acht kilometer lang tracé van Zwolle naar Dalfsen langs de Vecht gefietst worden. Voor de wandelvoorzieningen was er onlangs een mooie meevaller. „De organisatie van het Pieterpad, dat hier langsloopt, belde met de vraag of ze de route langs de Vecht bij de Loozense Linie kon laten lopen. Dat zij ons daarvoor bellen, dat is toch een grote eer”, glundert van der Molen.

Nieuwe fiets- en wandeltochten vallen in het niet bij één van de meest gewaagde plannen rond de Overijsselse Vecht: het weer bevaarbaar maken van de Vecht tot aan het Duitse Emlichheim, dertig kilometer stroomopwaarts van Hardenberg. De rivier is hier nog maar zo’n anderhalve meter diep en drie meter breed. De zandstenen blokken van het Paleis op de Dam en de sokkel van het Vrijheidsbeeld werden onder meer via deze route vervoerd. Vanaf het Zwarte Water bij Zwolle kan er nu tot aan Junne worden gevaren, maar plaatsen als Hardenberg en Gramsbergen zijn al sinds de aanleg van stuwen rond 1920 via de Vecht niet meer bereikbaar. Winkeliers in deze Vechtstadjes pleiten al jaren tevergeefs voor het toegankelijk maken van dit gedeelte.

Van der Molen ziet wel brood in het plan. De adviseur wijst naar een van de platbodems die aan de oever van de Vecht liggen aangemeerd. „Die bootjes werden vroeger gebruikt omdat ze maar een halve meter diep steken. Als we iets doen aan de stuwen, dan moet daarmee een tochtje tot aan Emlichheim te maken zijn.” Dat „iets” moet dan een scheepstakel zijn, of een sluis. Volgens de adviseur gaat het om een investering van algauw „enkele miljoenen euro’s”. Maar het plan levert ook wat op. Waterrecreanten geven 65 euro per dag uit, aanzienlijk meer dan de 23 euro van campinggasten, zo berekenden voorstanders. Van der Molen verwacht dat het tracé binnen vijf jaar bevaarbaar zal zijn. Maar door alle recent aangelegde bochten en ondiepten kunnen luxe motorjachten de route onmogelijk afleggen.

Dat betekent volgens Van der Molen niet meteen het einde voor de oude wens van de middenstanders. „Toeristen met zo’n luxe motorjacht doen hun boodschappen en varen in één keer door. Dagjesmensen met kleine bootjes stoppen vaker. Kijk maar naar de wandelaars op het Pieterpad. Dat zijn de beste klanten.” Van der Molen die namens waterschap Velt en Vecht het overleg met de Duitsers coördineert, heeft goede hoop dat de Oosterburen mee willen werken.

( FOTO HERMAN ENGBERS)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden