'Ruik dan! Ruik jij iets?'

In Bretagne zijn stranden gesloten vanwege algen die een giftig gas kunnen verspreiden. Dat gebeurde nadat er een verband bleek te zijn tussen de zeesla en de dood van 36 wilde zwijnen.

De baai van Saint-Brieuc oogt verlaten. De stilte wordt in de verte alleen verstoord door het gebrom van machines op rupsbanden die op een zandbank groene slierten op een hoop vegen en afvoeren. Een groot deel van het strand is afgezet. Aan een hek zijn bordjes gehangen: Danger en Plage fermée staat er.

In het nabijgelegen dorp Morieux is het onderwerp taboe. De eigenaresse van een vakantiehuis nabij het gesloten strand schudt het hoofd. In café La Fontaine, tegenover het robuuste Romaanse kerkje, haalt de waard geïrriteerd een doekje over de bar. "Daar zeg ik helemaal niets over. Goedemiddag."

Verhalen over de zeesla die als het in de zon ligt giftige dampen (waterstofsulfide) verspreidt zijn slecht voor het toerisme. "Terwijl je hier uitstekend vakantie kunt vieren", zegt Daniel Cherdo, varkensboer en wethouder in Morieux. "Het probleem bestaat, maar is beperkt. Een eindje verderop is niets aan de hand."

Om te laten zien wat hij bedoelt, rijdt Cherdo de verslaggever naar een strand aan de baai dat nog toegankelijk is. Er zijn kitesurfers en een paar gezinnen, ondanks het matige weer. "Veel media roepen het beeld op dat de algen hier tegen de rotsen opkruipen. Dat is gewoon niet waar! Alles is mogelijk hier. En ruik dan! Ruik jij iets?" Er valt inderdaad weinig te ruiken.

Cherdo heeft met collegaboeren voor de volgende dag een voetbalwedstrijd op het strand georganiseerd. "Zo willen we laten zien dat je niet moet overdrijven. En zo gaan we ook protesteren tegen de hetze die wordt gevoerd tegen een hele beroepsgroep."

Terug in het gemeentehuis gaat Cherdo in op de polemiek rond de wilde zwijnen. Vorige maand zijn er 36 dode zwijnen en een beverrat uit het riviertje de Gouessant gehaald die uitkomt in de baai. Veel boeren beweren dat milieuactivisten de dieren hebben vergiftigd. De 'groene taliban', willen ze maar zeggen, schrikt echt nergens voor terug om de landbouw als vervuiler te stigmatiseren.

Zover wil Cherdo niet gaan. Maar hij is er niet zo zeker van dat de zwijnen het slachtoffer waren van algen. Ook niet nu uit onderzoek blijkt dat er waterstofsulfide (H2S) gevonden is in de longen van zes van zeven onderzochte dieren. "We weten het niet helemaal zeker, er komt nog meer onderzoek."

Een paar jaar geleden overleed een paard na het inademen van het gas op het strand, zijn berijder werd onwel. Een ongeluk, weet Cherdo. "Dat paard liep op drijfzand, zakte weg en kwam toen met het hoofd in de algen terecht." Ook het verdachte overlijden van een vrachtwagenchauffeur die een lading zeesla wegbracht in dezelfde periode had niets met het gas te maken, denkt hij.

Je zult hem niet horen zeggen dat het nitraat in het Bretonse water - het resultaat van de intensieve varkenshouderij - geen rol speelt bij het ontstaan van algen. "Maar het is een fenomeen dat meerdere oorzaken kent. Elke menselijke activiteit is vervuilend en algen hebben om zich te verspreiden ook fosfor nodig en zonlicht. Daarbij doen ze het vooral goed in de dieperliggende delen van baaien waar het water niet wordt ververst, dat speelt allemaal een rol."

"Natuurlijk speelt dat allemaal een rol", reageert maritiem bioloog Jean-Paul Guyomac'h. "Maar nitraat verklaart voor 95 procent het algenprobleem in Bretagne. En van alle factoren is dit de enige waar wij invloed op hebben, zo eenvoudig is het."

Bretagne beslaat 9 procent van de Franse bodem, maar 56 procent van alle varkens, 50 procent van alle kippen en 30 procent van alle runderen in Frankrijk bevinden zich hier. "Het is spaak gelopen, het roer zal nu echt een keer om moeten."

Het valt zeker niet mee, zegt Guyomarc'h, adviseur van de zeer serieuze vereniging Eau et rivières de Bretagne, boos. De Bretonse kust heeft op meer dan honderd plaatsen, niet overal in gelijke mate, last van zeesla.

"Die voetbalwedstrijd van meneer Cherdo is een pr-offensief dat echt nergens op slaat. Je moet daar maar eens komen als het warm is, dan is de stank onverdraaglijk. Daarbij bedreigt het nitraat overal in Bretagne de kwaliteit van het water en zijn de kosten van de zuivering enorm opgelopen."

Ontkennen, twijfel zaaien, het is een bewuste strategie van de boerenlobby, constateert Guyomarc'h. "Dit wordt aangemoedigd door de multinationals die belang hebben bij intensieve landbouw. Gewone boeren worden gemanipuleerd, verkeerd voorgelicht, weten het vaak ook niet meer." Drijvende kracht van de lobby is de machtige boerenvakbond, de FDSEA. "Die heeft grote invloed op het beleid, bestuurt eigenlijk mede het ministerie van landbouw."

De Franse overheid, altijd bang voor boze boeren, heeft volgens Guyomarc'h lang de fictie in stand gehouden dat industriële landbouw, toerisme en natuurbehoud probleemloos hand in hand konden gaan.

Misschien dat het 'Varkensbaai-incident' achteraf een keerpunt blijkt. De huidige minister voor milieu, de talentvolle Nathalie Kosciusko-Morizet, besloot in ieder geval vorige week ferm dat stranden die niet binnen 24 uur schoongemaakt kunnen worden, dicht moeten. 'NKM' hoopt verder het beste van een nieuw algenplan, dat boeren moet aanmoedigen schoner te produceren.

Guyomarc'h heeft er niet veel vertrouwen in. "Het is natuurlijk goed dat er iets gebeurt, maar het plan is niet ambitieus genoeg. Zo zijn er in de baai van Saint-Brieuc 1500 varkenshouderijen, waarvan 30 biologische bedrijven. Dat worden er straks zestig. Begrijpt u wat ik bedoel?"

Zeesla, de kosten
Het opruimen van de algen in Bretagne - deze zomer is tot nu toe 37.000 ton opgehaald - kostte vorig jaar meer dan een miljoen euro. Ongeveer zestig gemeenten hadden ermee te maken. Het bedrag is exclusief de verwerkingskosten. De zeesla wordt verbrand, begraven of verwerkt tot compost. Dat kost tien tot dertig euro per ton. De gevolgen voor het toerisme zijn moeilijk in geld uit te drukken. De schade voor de afgelopen dertig jaar wordt geschat op 500 miljoen euro. Berucht voorbeeld is het plaatsje St-Michel-en-Grève. Dat had in 1971 zes hotels. Nu nog één: het staat te koop.

Hoe ontstaan algen?
In Bretagne wordt 80 procent van de mest van de ongeveer 13 miljoen varkens op het land uitgereden. In de mest zit veel zwavel en stikstofgas. Komen die in het water terecht, dan ontstaan nitraat en, bij sommige temperaturen, algen. Als een hoop algen gaat rotten, kan waterstofsulfide (H2S) vrijkomen, een gevaarlijk gas dat naar rotte eieren stinkt. Bretagne heeft 2500 kilometer kust, 200 tot 300 kilometer daarvan kampt met de problemen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden