Ruig havensfeertje blijft in Deventer

Creatieve bedrijven in plaats van hip wonen Voorrang voor ideeën van bevolking

Naast een zwarte graansilo ligt de Fata Morgana te wachten, een binnenvaartschip in de haven van Deventer. Hier, aan de oudste kades, hadden de havenpanden, kinderkopjes en graanelevators al jaren geleden verdwenen moeten zijn. Maar alles is er nog, want in 2006 spatte een bestuurlijke wensdroom uiteen. De trendy waterwijk met duizend waterwoningen kwam niet. Nu redt de recessie juist het stoere sfeertje in het Havenkwartier, zeggen ze in Deventer.

In een voormalig goederenstation aan de voorste havenarm staan maquettes. Niet meer met kant-en-klare glorieuze gemeenteplannen. Je mag juist veel zelf bepalen in het Havenkwartier. Zelfbouw en vrijheid zijn de sleutelbegrippen. "Dit gebied raakte eind jaren tachtig in verval", zegt wethouder Marc-Jan Ahne. "Er kwam drugscriminaliteit en prostitutie. Die verdwenen toen we in 2007 met tijdelijke verhuur begonnen."

De economische crisis en de nieuwe populatie in het Havenkwartier openden Deventer de ogen. Jaren had het stadsbestuur zich vastgebeten in een enorm vastgoedproject dat tot veel verzet bij gebruikers van de wijk leidde. Zo voerden bedrijven als drukkerij Roto Smeets en chemiebedrijf Akzo samen actie tegen massale woningbouw. Toekomstige bewoners, zo vreesden zij, zouden hun bedrijfsvoering kunnen belemmeren. Tot hun opluchting verwierp de gemeenteraad het plan in 2006.

Het stadsbestuur bleef achter met een dubieuze erfenis: een collectie opgekochte panden. Die werden in afwachting van een alternatief toekomstplan en de slopershamer zolang verhuurd. Tijdelijk, zo was het idee. Maar de huurders wekten het Havenkwartier onverwacht en zeer succesvol tot leven. Er werden optredens gegeven. Een theaterschip meerde aan. De Alfa Romeo-specialist begon naast zijn werkplaats een espressocafé en een Italiaanse delicatessenzaak. Spontaan.

Nu hanteert Deventer het 'Vlaamse model'. De gemeente laat initiatieven vanuit de samenleving opborrelen en kan naar haar eigen gevoel achteroverleunen in plaats van voortdurend vooraan te staan met plannen. Zoals ook in Vlaanderen de werkwijze is, vertelt projectleider Dennis Laing. "Daar staat de grondgebruiker centraal."

Een flexibel bestemmingsplan, waarover de politiek deze zomer beslist, moet een scala aan functies mogelijk maken. Toch houdt de gemeente enige regie, als verkoper van industriepanden.

"We krijgen veel bedrijfsaanvragen binnen", zegt Ahne. "Niet alles honoreren we. Het moet bij de sfeer van het Havenkwartier passen. We hebben ook nog andere bedrijfsterreinen." Ahne ziet ruimte voor (cultuur)werkplaatsen. Met Landmarkt Amsterdam zijn gesprekken over een volgende overdekte Nederlandse marktplaats voor verse regionale etenswaar. Die kan terecht in een oude haardenfabriek. In het Havenkwartier kun je ook betaalbaar wonen. Op 24 van de circa 40 zelfbouwkavels (vanaf 30.000 euro) is ingetekend.

Het Havenkwartier ontwikkelt zich zo organisch. Schuttingen of gemeenschappelijke tuinen: je regelt het onderling. Een keiharde planning ontbreekt. Bedrijven die er zitten, mogen blijven zitten. De gemeente wil ze niet langer uitkopen, integendeel. Vanuit Nijmegen en Apeldoorn is belangstelling getoond voor deze 'Vlaamse werkwijze'. Laing glimlacht: "Ja, zelfs vanuit Antwerpen."

Trots is Ahne dat de monumentale zwarte silo uit 1924 van een landbouwcoöperatie behouden blijft. Crisis of niet, de gemeente kocht de blikvanger na twee jaar onderhandelen. Deze week kwam de silo voor één euro in bezit van erfgoedontwikkelaar Boei, die al veel industriepanden herontwikkelde. Een toprestaurant, is hier het idee. Wellicht met uitzicht op een 'Fata Morgana' die niet vervliegt.

Verticale volkstuintjes
Een ongebruikte 64 meter hoge graansilo in het havengebied van Deventer kan veranderen in een verticale volkstuin waar overdekt bloemen, kruiden en groenten kunnen worden geteeld. Bovenop zouden een panoramadek en een restaurant moeten komen. Dat voorstel heeft 'Europan 11 Deventer' gewonnen, een prijsvraag voor jonge architecten.

Twee coöperatiesilo's markeren de zuidelijke stadsentree van Deventer en prikkelen al jaren de verbeelding. De oudste silo, uit 1924, wordt gerestaureerd. De hoogste silo, uit 1961, werd door de gemeente Deventer aangemeld voor de prijsvraag. Want wat kun je met een betonnen bouwwerk dat bestaat uit 126 onpraktische cellen van twee bij twee meter?

Voor vier collega's bij Maas Architecten in Lochem was duidelijk: geen woningbouw, zoals eerder vaak is geopperd. Hun winnende idee bleek de 'groentefabriek'. Per betoncel kan een groeiunit worden aangebracht met led-verlichting voor plantengroei. "De units zijn bestemd voor buurtbewoners", zegt teamlid Erwin Schot. Een moderne stadsvolkstuin dus.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden