Rui Horta laat zijn dansers smelten als salamanders/dans

AMSTERDAM - “Plotseling werd het toneel een bewoonde ruimte, een plaats met een ziel, ons op een vreemde manier vertrouwd. Ik heb het 'Khora' genoemd.” Met deze titelvondst voor zijn zesde productie verwijst de Portugese choreograaf Rui Horta, die in 1991 in Frankfurt zijn internationale S.O.A.P danstheater oprichtte, naar een woord van de Griekse wijsgeer Plato. In zijn filosofie staat Khora namelijk voor de nog vormeloze, maar wel tot dansvormen bezielende ruimte.

De titel van deze S.O.A.P.productie, die dinsdagavond in het Julidans festival zijn Nederlandse première beleefde, doet niet alleen aan de klassieke tijd maar ook aan de Koran denken. Horta, die zijn dansers vanuit alle windstreken aantrok, wilde in elk geval een boekje openen over het ontstaan van zijn kunst, oftewel de aan dansers zo eigen eenwording van ruimte, tijd en gewicht. Daarvoor zetten zij in het theater immers dag in dag uit hun ziel en zaligheid op het spel.

En daarmee slaat S.O.A.P. een onverwachte richting in. Ditmaal laaien niet zoals in hun voorgaande spektakels de dansemoties in heftig expressionistische taferelen hoog op. In tegendeel zelfs. Horta wenste zijn maten terug te laten keren naar het stadium voor die driftontlading; dus naar het even kale als kille gegeven dat zij bij het betreden van het zwarte gat als enige zekerheid hebben dat niets zeker is. En daarmee schaart hij zich met Fabre, Forsythe, Kylian en zelfs Merce Cunningham in de rij van choreografen die op een door God verlaten danstroon willen gaan zitten.

Voor zijn vaste componist, de Belg Koen Brandt was dit aanleiding om pianoaccoorden met vogelgekrijs, motorgeronk en slaande deuren te mengen. Het werd helaas een proeve van bodem- en oeverloze oer-muzak.

Horta sloot op vier vrouwen en twee mannen op in een door achttien overheadprojectoren uitgelicht zwart gat, waarin zij zich al voor aanvang van de voorstelling opwarmen. In hun zwart-zeegroene kostuums wekken de zes de indruk plankton op de bodem van een ijszee te zijn. In het witte licht lijkt het maaien van hun armen en glijden van hun kousenvoeten wel de enige remedie tegen bevriezing. Die suggestie wordt bovendien versterkt door de met ijsblokjes gevulde accubakken onder de overheadprojectoren. Kortom, het terrein waarin deze mensen aan de vluchtigheid van hun dansvermogens zijn overgeleverd, heeft veel weg van een terrarium voor koudbloedigen, bijvoorbeeld salamanders. Het is in elk geval geen door de zon doorgestoofd broeinest. En toch is het voorspelbaar dat het met de dansreptielen net zo zal vergaan als met de ijsblokjes in de glazen bakken. Zo lang licht een hittebron is moeten de koudbloedigen het hoofd koel houden. Pas als de zwarte oceaan met tape tot een rechthoek is afgeplakt, kan een zevende gast in vormeloze zakverschijning voor nieuw leven in deze brouwerij zorgen. Maar eenmaal bevrijd van zijn koekiemonster-vermomming zorgt de nieuwe vormgever voor bitter weinig deining in het toch al zo doelloos ogende geklots. Een dribbeldrukke danseres, een angry young man en een onhandig ogende woudreus blijven de belangrijkste ijsbrekers.

In de ijzige baarmoeder van Horta's dans lijkt tijd geen rol te spelen. Wel negentig kostbare theaterminuten zijn nodig voordat de nieuwkomer contact legt met een der vrouwen. Mooi, maar het leidt nergens heen. Vervolgens wordt, even onverklaarbaar, de angry young man door de schreeuwerige woudreus-komiek buiten de lijnen gemanoeuvreerd. Dan is de accu zo goed als op, zijn ook alle overheadprojectoren uitgevallen. In de schouwburg moesten de S.O.A.P-ers met een schamel applausje genoegen nemen. Hun milieu-bezorgde filosoof-choreograaf bewees wel hun bewegingskwaliteiten maar niet hun kunst een grote dienst. Op een juli-avond is het aangenamer bij de lichtjes op het Leidseplein naar smeltend ijs in een glas te kijken, dan in een zaal tot het aanschouwen van smeltende salamanders veroordeeld te worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden